العربیه| چهارشنبه|02 اسفند 1396|05 جمادی الثانی 1439

نشست علمي «صد سبيل حج؛ نقش حاكم اسلامي در تعطيلي يا تعليق حج» برگزار شد

تاريخ انتشار:18/06/1395
نشست علمي «صد سبيل حج؛ نقش حاكم اسلامي در تعطيلي يا تعليق حج» با سخنراني مدير گروه فقه و حقوق پژوهشكده حج و زيارت روز چهارشنبه ، 17 شهريور ماه، در محل مجمع جهاني صادقين (ع) برگزار شد
نشست صد سبيل حج با عنوان «نقش حاكم اسلامي در تعطيلي يا تعليق حج»  چهارشنبه، 17 شهريور 1395 با سخنراني رضا عندليبي، مدير گروه فقه و حقوق پژوهشكده حج و زيارت و مهدي درگاهي، عضو شوراي پژوهشي پژوهشكده حج و زيارت در مجمع جهاني صادقين برگزار شد.
به گزارش خبرنگار شفقنا در قم، حجت الاسلام والمسلمين رضا اصفهاني، دبير علمي اين نشست با اشاره به اينكه اين نشست در زمان برگزاري فريضه حج و سالگرد حادثه خونين منا برگزار شده است، گفت: نظام اسلامي تصميم گرفت تا امسال در مراسم حج حضور نداشته باشد تا حرم نبوي از وجود حجاج ايراني خالي بماند و حضوري كه هر ساله انجام مي شد امسال انجام نگرفت كه دلايل آن متفاوت است.
او ادامه داد: پيامي كه ديروز از ناحيه رهبري براي مسلمين جهان و حجاج حاضر در مراسم حج منتشر شد و همچنين سخنان امروز رهبر انقلاب اهميت پرداختن به اين موضوع را دوچندان كرد.
اصفهاني تأكيد كرد: نكته قابل توجه در رابطه با تعداد شهداي منا و تعداد شهداي حج سال ۱۳۶۶ برابر بودن آنهاست، اما اگر پيام امام و رهبري در رابطه با هر دو حادثه بررسي شود به نظر مي رسد پيامي كه در سالگرد شهداي منا توسط رهبري صادر شده است بسيار بسيار شديدتر از پيام حضرت امام (ره) در جريان يورش سربازان آل سعود به حجاج ايراني در سال ۱۳۶۶ بود. اين پيام صادر شده و فرمايشات امروز ايشان در ديدار با خانواده شهداي منا و تأكيد ايشان بر اينكه هيچ كدام از مسئولين كشورهاي اسلامي در رابطه با موضوع منا حرفي نزدند و حتي علماي جهان اسلام نيز در اين رابطه سكوت كردند، بسيار حائز اهميت است.
دبير علمي نشست در پايان اظهار داشت: بسته شدن راه حج همواره وجود داشته اما آنچه در حادثه منا اتفاق افتاده اين است كه گويا بهانه ها سياسي بوده و هر چه از آن زمان مي گذرد آرام آرام روابط نزديك آل سعود با اسرائيل آشكارتر مي شود.
 
درگاهي: تعطيلي حج پيشينه تاريخي دارد
حجت الاسلام والمسلمين درگاهي، عضو شوراي پژوهشي پژوهشكده حج و زيارت در اين نشست با اشاره به اينكه مراد از تعطيلي حج عوامل و پيشينه آن در اسلام موضوع بحث ماست، اظهار داشت: اگر نگاهي به پيشينه تاريخي تعطيلي حج بيندازيم، مي بينيم كه اين موضوع به معني برگزار نشدن مراسم حج است به طوري كه كسي در آن سال حج انجام نداده باشد، اما با بررسي هاي ما مشاهده شد كه حتي در سال هاي بسته شدن راه حج نيز افرادي كه ساكن مكه و مدينه بودند اين مراسم را برگزار كردند و تنها مسلمانان ساير كشورها در اين مراسم حضور نداشتند بنابراين تعطيلي حج مربوط به عده اي خاص است.
او در ادامه افزود: علل اين تعطيلي بسيار متفاوت است كه از مهم ترين آنها مي توان به ناامني و نبود امنيت، در سه حرم و مسجدالحرام اشاره كرد. در بحث ناامني و نبود امنيت ما به دو علل ناامن بودن راه حج و باجگيري و ناامن بودن حرم و مسجدالحرام برخورد مي كنيم كه حرم و مسجدالحرام ممكن است در اثر درگيري هاي نظامي و يا سوء رفتار با حجاج ناامن شود.
عضو شوراي پژوهشي پژوهشكده حج و زيارت ادامه داد: سد حرم و مسجدالحرام خود به پنج دسته تقسيم مي شود اول درگيري حاكمان يا مدعيان حكومت در مكه، دوم اختلافات سياسي و مذهبي، سوم نبود متولي اعزام كاروان، چهارم رواج بيماري و پنجم ابزار تهديد است؛ از ديگر ناامني هاي حج مي توان به درگيري هايي اشاره كرد همانند جنگ جهاني اول كه بسياري از ايراني ها و كشورهاي اطراف نتوانستند به اين مراسم بروند.
او با تأكيد بر آشوب هاي مختلف در كشور عربستان يادآور شد: سوء رفتار با حجاج مخالف دولت عثماني و دانشمندان متعصب سني با حاجيان ايراني و دانشوران شيعه مقيم حرمين از دوره صفويه به بعد به بدرفتاري با ايرانيان شيعه و قتل دانشوراني چون استرآبادي، معصوم بيك صفوي و ميرزا زين العابدين كاشاني منجر گشت؛ اينگونه رفتارها تداوم يافت تا آنكه در سال ۱۰۸۸ هجري قمري به بهانه آنكه شيعيان پرده كعبه را نجس كرده اند در اين شهر شيعه كشي به راه افتاد.
درگاهي با قرائت آيه ۲۵ سوره حج به موضوع سد حرم و مسجدالحرام پرداخت و گفت: صد در فقه امامي عبارت است از بازدارندگي دشمن از ورود احرام گذار به مكه در عمره يا حج و يا جلوگيري از وقوف وي در مشعر و عرفات در حج واجب؛ مهم ترين عامل اثبات كننده اين تعريف در فقه امامي روايت ائمه است.
او بيان كرد: درگيري حاكمان يا مدعيان حكومت در مكه همانند حكومت زبير، اختلافات سياسي و مذهبي براي مثال بر اثر دشمني ها و مخالفت دولت عثماني و دانشمندان متعصب سني با حاجيان ايراني در سال ۱۰۴۳ هجري قمري كه به آنها اعلام شد سال آينده حق آمدن به حج را ندارند؛ از مثال هاي صد حرم براي زائران بود.
عضو شوراي پژوهشي پژوهشكده حج و زيارت گفت: اگر مسلمانان به دليل ناامني طريق يا حرم يا نزاعات سياسي و مذهبي و يا حتي سد مسجدالحرام و … نتوانستند به حج مشرف شوند ولي فقيه در قبال آن وظايفي دارد.
او با اشاره به اينكه امسال از ايران هيچ فردي در حج شركت نكرد، بيان كرد: آنچه از روايات به دست ما مي آيد اين است كه تعبيد اطلاق دارد و نماد آن اين است كه اگر مسلمانان به هر وسيله حج را ترك كنند كه مي تواند ترك حج به دليل عدم امنيت راه يا ناامني حرم و يا سركشي از حكم الهي باشد حاكم در مقابل آن وظيفه هايي دارد.
درگاهي بيان كرد: در قضيه اخير حج مسئولين بسيار تلاش كردند تا حج تعطيل نشود و بحث ها و گفت وگوها بر اين بود تا امتيازات لازم نيز داده شود منتهي اينكه حج تعطيل شد به اين دليل بود كه نمي گذاشتند بعثه مقام معظم رهبري، سفارت ايران و … در شهرها و هتل هاي محل استقرار حجاج ايراني وجود داشته باشد. حتي شنيده شده است كه امسال رمي جمرات همانند فرودگاه شده است و تعدادي بايد وارد شوند و از طرف ديگر خارج شوند.
او ادامه داد: حاكم اسلامي وظيفه دارد تا جايي كه مي تواند نگذارد حج تعطيل شود و مسلمانان را به آنجا بفرستد كه در رابطه با مسأله امسال نيز اين اتفاق افتاد و مسئولين حداكثر تلاش خود را كردند.
اين استاد حوزه گفت: بيت الله الحرام امسال خالي از حجاج نيست و مسلمانان زيادي از ساير كشورها اعم از شيعه و سني به آنجا رفته و اعمال خود را انجام مي دهند بنابراين اين وظيفه بر دوش حاكم اسلامي وجود ندارد كه افراد را حتي با پول بيت المال به مراسم حج بفرستند.
درگاهي با اشاره به بحث تحريم حج و تعطيلي آن توسط ولي فقيه اظهار داشت: ولي امر مسلمانان در قبال تعطيلي حج مكلف است اما ولي فقيه جامعه اسلامي مي تواند حج را تعطيل كند كه در تاريخ تشيع نيز سه مورد از آن وجود داشته و بزرگترين آن ماجراي ميرزاي قمي است.
او ادامه داد: در جريان جنايت آل سعود در مراسم برائت از مشركين حج در سال ۱۳۶۶ چندين سال حج تعطيل بود اما امام (ره) همزمان در تلاش بودند تا اين راه باز شود.
عضو شوراي پژوهشي پژوهشكده حج و زيارت ادامه داد: حكم به تحريم و تعطيلي حج حكمي حكومتي و ولايي است كه در صورت تزاحم احكام اوليه با مصالح جامعه اسلام توسط حاكم اسلامي رخ مي دهد و مي دانيم شارع مقدس به تعطيلي موقت احكام خود بنا به مصلحت اسلام و مسلمانان رضايت دارد.
او در پايان با تأكيد بر اينكه تعطيلي حج پيشينه تاريخي داشته است، گفت: ولي فقيه مي تواند بر اساس مصالح اسلام و مسلمين موقتا حكم به تعطيلي يك حكم شرعي اعم از عبادي و غيرعبادي نمايد و حج نيز يكي از همين احكام است.
 
عندليبي: ما بايد به حج خود با نظر حاكم اسلامي ادامه دهيم
 در ادامه اين نشست حجت الاسلام والمسلمين رضا عندليبي، مدير گروه فقه و حقوق پژوهشكده حج و زيارت سخنراني كرد. ايشان با قرائت آيه ۹۷ سوره آل عمران و ماهيت وجوب حج، ابراز داشت: به باور مشهود فقيهان امامي و بسياري از فقيهان اهل سنت استطاعت با حدود و شرايط خاص شرط وجوب حَجه الاسلام شد.
او ادامه داد: شرايطي كه براي وجوب حج وجود دارد استطاعت زماني، استطاعت طريقي و امنيتي، استطاعت بدني و استطاعت مالي است. در حج امسال استطاعت طريقي و امنيتي وجود نداشت.
 حجت الاسلام عندليبي با طرح سوالي مبني بر اينكه اگر در سال هاي آينده اين وضعيت ادامه پيدا كند زائري كه سال ها قبل هزينه حج را پرداخت كرده است، چه وظيفه اي دارد؟ گفت: اگر فرد ثبت نام كننده با وجود باز بودن راه بر اثر تنبلي به حج نرفته باشد و از اين پس حج بسته شود اين عمل بر او باقي مي ماند و يا بايد خود به حج برود يا نائب بگيرد.
مدير گروه فقه و حقوق پژوهشكده حج و زيارت با تأكيد بر اينكه حج از شئون ولي فقيه است، بيان كرد: كس ديگري نمي تواند در رابطه با حج نظري بدهد؛ شرايط به وجود آمده در برخي از اتفاقات حج همانند فرودگاه جده باعث شد تا افرادي از اين موضوع در فضاي مجازي سوء استفاده كنند و در رابطه با آن نظر دهند كه بهتر است به جاي حج كارهاي خير ديگري در كشور صورت بگيرد.
او در ادامه افزود: برخي مراجع بر اين باورند تا حج وجوب كفايي دارد،هميشه بايد در اطراف خانه خدا عده اي اعمال خود را انجام دهند و اگر در سالي هيچ فردي به حج نرفت حاكم اسلامي موظف است تا با بيت المال افرادي را به حج فرستاد تا در آنجا اعمال خود را انجام دهند بنابراين حج قابل تعطيلي نيست.
عندليبي اظهار داشت: شيخ صدوق در مال الشرايع پس از نقل روايتي مبني بر اينكه حج در طول عمر تنها يك بار واجب است، مي گويد حج بر سرمايه داران هر سال واجب است؛ وظيفه حاكم اسلامي اين است كه اگر افرادي به دلايل مالي به حج نمي روند آنها را مجبور كنند و يا از بيت المال هزينه كنند تا آنها به حج مشرف شوند، اما اگر زائر و حاجي به اندازه كافي در مكه وجود داشته باشد، اين وظيفه به دوش حاكم اسلامي نيست.
مدير گروه فقه و حقوق پژوهشكده حج و زيارت گفت: يكي از مهمترين وظايف حاكم اسلامي اجراي احكام اسلامي است؛ حدود ۶۵ هزار حاجي در سال گذشته به حج رفتند و امسال هيچ كدام از آنها در اين مراسم حج شركت نكردند و هيچ كدام نيز به جاي مراسم حج خود صدقه ندادند. روايات متفاوتي به روشني دلالت مي كند كه تعطيل نشدن كعبه از حجاج مطلوب واجب شارع مقدس است و هيچ چيز جايگزين آن نيست، بنابراين حاكم اسلامي بايد آن را اجرا كند.
ايشان افزود: احاديثي خاص دلايل ديگري است تا مكه هيچ گاه از زائر خالي نباشد، براي مثال «صاحب وسائل» در فن بابي با عنوان باب عدم جواز تعطيل الكعبه أن الحج، ۱۰ روايت در اين زمينه مطرح كرده است.
او درباره تصميم گيري هايي كه در مورد حج انجام شده بود، گفت: وهابيت امروز خبيث تر از بني عباس و بني اميه نيست و امامان نيز در آن زمان به حج مي رفتند بنابراين ما نيز بايد به حج خود با نظر حاكم اسلامي ادامه دهيم.
مدير گروه فقه و حقوق پژوهشكده حج و زيارت در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه نسبت به آل سعود حاكم اسلامي بايد چه فعاليتي انجام دهد، گفت: مكه تنها براي آل سعود نيست و براي همه جامعه اسلامي است و حتي عبدالعزيز، حاكم جديد عربستان نيز در نامه ابتدايي خود به مردم مكه گفت كه به مشورت با مسلمانان براي مديريت كعبه نياز دارد و حتي اين روزها نيز اين مشورت ها صورت مي گيرد.
عندليبي در پايان با اشاره به سقوط جرثقيل در سال گذشته يادآور شد: سقوط جرثقيل در روز ۱۱ سپتامبر و همان ساعت اتفاق رخ داد و عوامل و بهانه هاي موجودي كه بيان شد نيز با ذكر دليل اشتباه بود و تنها عاملي كه باعث اين اتفاق شد خرابكاري بود.