العربیه| یکشنبه|25 آذر 1397|07 ربیع الثانی 1440
آثار پژوهشكده حج و زيارت در موضوع
فلسفه و اسرار حج و زيارت
 
آشنایی‌ با اسرار عمره‌: ویژه‌ دانشجویان‌، نجف نجفی روحانی؛ وزارت‌ علوم‌، تحقیقات‌ و فناوری‌، ستاد عمره‌ دانشجویی‌، ۱۳۸۱، ۹۶ص، پالتویی. 
این کتاب بررسی تأثیرات اخلاقی و اجتماعی مناسک است. به سفارش ستاد عمرهٔ دانشجویی نگاشته شده و تلاشی برای آشنایی دانشجویانی اعزامی به سفر عمره با لطائف، اسرار، رموز عرفانی و معنوی عمره مفرده است. 

أسرار الحج فی حوار بین الإمام زین العابدین (ع) والشّبلی، جمعی از نویسندگان، بی‌تا، ۱۵ص، جیبی. 
بررسی اسرار حج بر اساس بیانات حضرت سیدالساجدین (ع) است. 

اسرار عرفانی حج، محمدتقی فعالی، ۱۳۸۶، ۵۳۶ص، وزیری. 
بررسی اسرار و رموز عرفانی اعمال و مناسک حج است. کتاب داراى سه بخش است. بخش اوّل اختصاص به حرم و اسرار عرفانی آن دارد که در سه فصل به ترتیب به شهر مکه مکرّمه، اسرار عرفانى مسجد الحرام و اسرار عرفانى کعبه پرداخته است. دوّمین بخش، شامل اسرار نورانى، معنوى و عرفانى مناسک و مواقف حج مى‏شود و در ‌‌نهایت سوّمین بخش مباحثى را پیرامون فضائل شهر پیامبر (ص)، مسجد الحرام و بقیع پیش‏رو قرار مى‏دهد. 

اسرار عرفانی عمره، محمدتقی فعالی، ۱۳۸۸، ۲۲۴ص، رقعی. 
بررسی اسرار و فلسفه و مناسک حج عمره است. در واقع تلخیصی از کتاب اسرار عرفانی حج از همین نویسنده است. مؤلف طی سه بخش، اسرار عرفانی عمره را بررسی کرده است. بخش اول اختصاص به حرم دارد و خود دارای سه فصل است که به ترتیب اسرار عرفانی شهر مکه، مسجد الحرام و کعبه بررسی شده است. در بخش دوم، اسرار نورانی، معنوی و عرفانی مناسک عمره مورد بررسی قرار گرفته و در بخش سوم، مباحثی پیرامون فضایل شهر مدینه، مسجد النبی، و بقیع بیان شده است. 

تأملی در معنای مناسک حج، محمد نقی‌زاده، ۱۳۸۶، ۲۳۲ص، رقعی
بررسی جنبه‌هایی از حج از جمله فلسفه، آداب و اخلاقیاتی که حجاج باید مراعات کنند، است. این نوشتار خلاصه‌ای است از آنچه طی سفر حج به ذهن مؤلف رسیده و یا با آن برخورد کرده است. مطالب کتاب به پنج بخش اصلی تقسیم شده‌اند که عناوین این بخش‌ها عبارت‌اند از: کلّیاتی درباره مکان و زمان و سابقه هر موضوع؛ معرفی اجمالی مکان‌هایی که حاجی در آن‌ها حاضر می‌شود؛ شناخت اجمالی مناسک حج؛ مختصری درمورد مدینه؛ ذکر ویژگی‌های پیامبر (ص) و زیبایی آن حضرت. 
 
جرعه‌ای‌ از بیکران‌ زمزم‌: پژوهشی‌ پیرامون‌ اسرار حج‌، عبدالله جوادی آملی، ترجمه‌ و تحقیق‌ از علی‌ حجتی‌ کرمانی، ۱۳۸۱، ۱۷۷ص، رقعی. 
بررسی اسرار و رموز حج بر اساس عرفان و اخلاق است. این نوشتار جهت مقدمه کتاب الحج که تقریرات درس فقه مرحوم سیدمحمد محقق داماد است، به رشته تحریر درآمده است. مؤلف در مقدمه نوشتار خود هدف خود از نگاشتن این نوشته را این می‌داند که مناسک حج را با بیان معارف آن و «مباحث فقه اصغر» با «کرایم فقه اکبر» که دین به آن کمال می‌یابد و نعمت با آن تمام می‌شود، تکمیل کند. وی در بخش دیگری نوشته: تمام عبادات ـ و از جمله حج ـ را باطن و سرّی است، ظاهر حج را مردم می‌شناسند و می‌دانند، امّا به باطن آن، تنها عارفان نایل می‌شوند. انسان، ظاهر عبادات را با قالبِ خود می‌یابد و باطن آن را با قلب خویش. برای بحث از هر کدام، دانشی ویژه است. ظاهر را فقه درست می‌کند و باطن را عرفان. کتاب حاضر، گوشه‌ای از اسرار حج را نمایانده و مقداری از لذایذ معنوی حج را تقدیم خوانندگان کرده است. 

جرعه‌ای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، چاپ ۴، ۱۳۸۷، ۲۸۸ص، وزیری. 
ترجمه عربی
الحج رموز و حکم، ترجمه حیدر حب الله، ۱۳۹۰، ۲۹۲ص، وزیری. 
تلخیصی از کتاب صهبای حج نویسنده است که حاصل آثار گفتاری و نوشتاری نویسنده درباره حج و زیارت است. حقایق و اسرار و حکمت‌های فراوان حج در این کتاب تبیین شده است. پرسش‌های برخی خوانندگان و مراجعان به کتاب صهبای حج ضرورت تبیین بیشتر برخی مطالب را به همراه داشت. از اینرو در کتاب حاضر پاسخ‌های کتبی نویسنده به آن پرسش‌ها، همچنین نکات جدیدی که در بازنگری نهایی برخی مباحث تفسیری ارائه کرده، آمده است. کتاب در چهار بخش تدوین یافته است. بخش نخست از بخش‏هاى چهارگانه این کتاب، با عنوان «ابعاد حج» عهده‏دار تبیین جایگاه، اهمیت و نظام حج در اسلام است. مباحث کلى این بخش، بر دیگر مباحث کتاب پرتو افکن است. از این‏رو، در بخش‏هاى دیگر،‌گاه مصادیقى از این مباحث ارائه مى‏شود. بخش‏هاى دوم و سوم با عناوین «اماکن حج» و «مناسک حج»، برخى از معارف و اسرار و ویژگى‏هاى اماکن و مناسک حج و نیز شرایط، اوصاف و مراتب حج‏گزاران و زائران را بیان مى‏کند. بخش چهارم نیز با عنوان «زیارت» به بیان معارفى درباره زیارت اختصاص داده شده است. 

حاجی، تو چرا؟، جواد محدثی، ۱۳۸۹، ۶۴ص، پالتویی. 
نگارنده در اثر حاضر، به شیوه روان در قالب گفت‌وگو صحنه‌های روزمره را که برای زائران در کاروان‌ها و یا در طول سفر و فضای مسجدالحرام و مسجدالنبی و مواقف حج و عمره اتفاق می‌افتد، ترسیم می‌کند. برخی از عناوین عبارت‌اند از: بار اضافی، غار حرا، کار عوامانه، ساده، اما باعظمت، کمبود خواب، مثل محشر، طواف وداع و... 

حج‌ از ميقات تا میعاد، احمد صادقی اردستانی‌، ۱۳۸۵، ۳۰۴ص، رقعی. 
بررسی اسرار احکام و مسائل حج از نیت و احرام در می‌قات تا پایان اعمال با استفاده از حدود هفتاد آیه قرآن درباره حج و نیز روایات معصومین (ع) است. عناوین فصول پانزده‌گانه عبارت‌اند از: نیت خالص؛ به کجا مى‏رویم؟؛ با کاروان نور؛ احرام در ميقات؛ در طواف یار؛ این چنین باید بود؛ اماکن مقدّس مسجد الحرام؛ سعى صفا و مَروه؛ عرفات؛ مشعرالحرام؛ مِنی؛ بازگشت به مکه؛ آموزه‏هاى حج؛ منافع و آثار حج؛ فلسفه حج‏. 

حج برنامه تکامل، سیدمحمد ضیاءآبادی، ۱۳۸۴، ۲۹۲ص. 
بررسی جنبه‌های اخلاقی ـ تربیتی همراه با نکته‌های عرفانی و با تکیه بر روح معنوی مناسک معنوی حج است. کتاب در هفت بخش با عناوین زیر تنظیم شده است: سرّ تشریع عبادت؛ آثار اجتماعی حج؛ اسرار روحی حج؛ طی مراحل؛ مواقف؛ تمام حج و نتایج آن؛ و در بخش آخر موضوع زیارت و زیارت پیامبر (ص) و ائمه بقی را بررسی کرده است. 

حج در آیینه عرفان، حسین انصاریان، ۱۳۸۶، ۲۲۴ص، رقعی. 
بررسی رموز و تأثیرات حج و ارکان آن از جنبه عرفانی و اخلاقی و کلامی است. نویسنده مطالب خود را ذیل پنج بخش با این عناوین تنظیم کرده است: حقیقت حج؛ توشه حج؛ توبه خالص شرط سفر حج؛ می‌قات؛ طواف کعبه. 

حج در اندیشه اسلامی، سیدعلی قاضی عسکر، چاپ ۲، ۱۳۸۱، ۳۷۶ص، رقعی. 
بررسی اسرار حج به عنوان یکی از شکوهمند‌ترین عبادت‌های اسلامی و شناسایی اماکن و ویژگی‌های سرزمین وحی است. نویسنده از آیات، روایات و اشعار فارسی و عربی در تبیین اسرار حج استفاده کرده است. برخی عناوین مطرح شده در چهارده بخش کتاب عبارت‏اند از: جایگاه حج در اندیشه اسلامی، آداب سفر حج، معارف حج، پیشینه طواف، طواف در روایات، مقام ابراهیم (ع)، زمزم، صفا و مروه، عرفات، مزدلفه، شعب ابی طالب، جنة المعلاة و چگونگی نماز اهل سنت. این کتاب پیش‌تر به صورت مقالاتی در فصلنامه می‌قات حج منتشر شده بود. 

حج گنجینه اسرار، محمداکبر محقق، ۱۳۹۰، ۲۴۰ص، وزیری. 
بررسی حج از منظر قرآن و روایات موضوع این نوشتار است. نویسنده در پنج بخش تلاش کرده است جایگاه این فریضه بزرگ و پر راز و رمز الهی را از منظر قرآن و روایات نشان دهد. عناوین این پنج بخش عبارتند از: کلیات؛ فلسفه حج؛ ابعاد حج؛ آداب سفر حج؛ پاداش حج

حج، نماز بزرگ، غلامعلی حداد عادل، ۱۳۸۵، ۱۱۲ص، پالتویی. 
بررسی فلسفه و اسرار مناسک حج در قالب یک سفرنامه است. نویسنده حج را به نمازی بزرگ تشبیه کرده که هر مسلمانی که توانایی تشرف به خانه خدا را داشته باشد، می‌باید در همه عمر، لااقل یک بار آن را به جای آورد و آن نماز بزرگ را الگوی نمازهای روزانه خود قرار دهد. 

حج و مهدویت، حسین الهی‌نژاد، ۱۳۹۱، ۱۶۷ص، رقعی. 
در این کتاب ارتباطات بین عقیده مهدویت و موسم حج بررسی شده است. هدف نویسنده بررسی این مسئله است که نقش هر یک از این دو در دیگری چیست و در تقویت و استحکام عقیده به دیگری چه نقشی براساس کتاب و سنت دارد و سرانجام نقش حج و کعبه در رخداد ظهور چگونه است؟ مطالب کتاب در چهار بخش کلیات، حج و امامت، حج در دوران غیبت و نقش مکه در رخداد ظهور عرضه شده است. 

الحج‌ و العمرة و معرفة الحرمین‌ الشریفین‌، علی‌ افتخاری‌ گلپایگانی‌، مراجعه‌ محسن‌ الاسدی‌، ۱۴۱۷ق/۱۳۷۵، ۲۸۰ص، وزیری. 

بررسی جنبه‌های اجتماعی مثل تأثیرات حج در جامعه و بعد اخلاقی حج و عمره از دیدگاه‌های مختلف است. نویسنده احکام، فضائل، تاریخ، اماکن و آثار و تأثیرات فردی و اجتماعی آن دو را تبیین کرده است. 

دانستنی‌های جوانان در سرزمین قرآن، محمدعلی قاسمی، ۱۳۸۹، ۲۱۵ص، رقعی. 
کتاب حاضر دربرگیرنده اطلاعات مختلف درباره سفر حج به زبان ساده برای جوانان است که بیشتر به صورت پرسش و پاسخ مطرح شده است. آداب قبل از سفر؛ آداب بازگشتن؛ عقاید مهم وهابی‌ها؛ محرمات مخصوص مردان و زنان؛ حجره و مرقد پیامبر (ص) استوانه تهجد؛ ستون‌های سجده؛ مقام جبرئیل؛ حرکت در صف جماعت؛ غذا خوردن و زیارت دوره از مباحث کتاب است. 
ترجمه ترکی استانبولی: ترجمه تورگوت آتام، ‏۱۳۹۲، ۲۰۸ص، رقعی. 
با این مشخصات: 

KU «RÂN DİYARİNA GENÇLERİNBİLMESİ GEREKENLER، Mohammad Ali Ghasemî، ۲۰۱۳. ‎

در بارگاه‌ نور، حسین انصاریان، ۱۳۸۲، ۱۴۴ص، پالتویی. 
بررسی جنبه‌های معرفتی و تأثیرات حج است. این نوشتار در پاسخ به برخی پرسش‌های بعثه مقام معظم رهبری درباره ابعاد مختلف حج تهیه شده است. برخی از عناوین مورد بحث در این کتاب عبارت‌اند از: پیشینه تاریخی مراسم حج؛ حکمت تشریع مناسک حج؛ چرا در تمام عمر یک‌بار؟؛ وجوه اشتراک حج با عبادت‌های دیگر؛ بعد سیاسی و اجتماعی حج؛ برائت از مشرکین. 

در حریم‌ کعبه‌، سیدمحمدباقر حجتی‌، ۱۳۸۰، ۲۲۴ص، رقعی. 
بررسی معارف وحقایق اعمال حج است. این کتاب در دو بخش تدوین یافته است. در بخش نخست، اهداف و حکمت‌های مراسم حج بررسی شده است. عناوین برخی از موضوعات که در این بخش مورد بررسی قرار گرفته‌اند عبارت‌اند از: کعبه یا نخستین خانه امن برای مردم گیتی؛ نیت؛ حرم و قداست قطعاتی از زمان و مکان؛ طواف یا طلیعه مراسم عمره تمتع؛ ابراهیم و اسماعیل و بنای کعبه؛ سعی میان صفا و مروه؛ وقوف در عرفات؛ تضحیه و قربانی. در بخش دوم، سفرنامه حج نویسنده در سال ۱۳۷۳/۱۴۱۴ق آمده است. 

در ملکوت حج، اسماعیل منصوری لاریجانی، ۱۳۹۰، ۱۹۶ص، رقعی. 
در کتاب حاضر در روایتی گزارش گونه با تکیه بر آیات، روایات و احادیث ائمه معصومین (ع)، اسرار و فلسفه حج، آداب و آثار معنوی آن، شرح داده شده است. در پایان نیز نامه‌ای نیایش‌گونه از نگارنده، به همراه اشعاری از شعرای ایرانی در وصف حج و عبادت خداوند، ‌ ارائه شده است. 

روح حج، جواد محدثی، ۱۳۸۳، ۱۲۶ص، رقعی. 
بررسی روح حج و شمه‌ای از آداب باطنی آن است تا زائران بیت‌الله الحرام با واقعیت‌های مناسک آشنا شوند. خط سیری که وی در نظر گرفته از مدینه و زیارت حرم نبوی و زیارت امامان مدفون در بقیع آغاز می‌شود و به مکه و اعمال حج و حضور در عرفات و مشعر و منا ختم می‌گردد. 

زیارت، جواد محدثی، ۱۳۷۱، ۱۶۸ص، وزیری. 
تلخیص
زیارت، ۱۳۷۷، ۸۳ص، پالتویی. 
بررسی حج و زیارت از برخی جنبه‌ها مثل پیوند حج و زیارت با رهبری جامعه اسلامی، فلسفه زیارت و مشروعیت آن است، نقش تربیتی زیارت و نقش معنوی حج و زیارت و حج و استفاده سیاسی از آن در طول تاریخ بررسی و تحلیل شده است. 

صهبای صفا، عبدالله جوادی آملی، ۱۳۷۱، ۲۴۳ص، رفعی. 
بررسی اسرار حج و سیرهٔ حاجیان عارف است. این اثر از دو مقاله نویسنده با عنوان «نظام حج در اسلام» و «امنیت و قداست حرم» و نیز چند گفتار مؤلف فراهم گشته است. ضرورت آگاهی از اسرار حج در گفتار اول تبیین شده است. تفسیر سؤالاتی درمعارف و اسرار حج از حضرت امام زین‌العابدین (ع) محتوی سخن دوم را تشکیل می‌دهد و سخن سوم و چهارم توجهی است باریک‌بینانه و ژرف‌نگرانه به اسرار و معارف نهفته در عرفات، منا و مشعر. در ادامه اسرار حج از دیدگاه امیر مؤمنان علی (ع) بیان شده است. «ولایت سر بزرگ حج» در بخش دیگر آمده است. پس از آن «اسرار حج در روایات» می‌آید. در گفتاری دیگر با عنوان «عظمت حج در اسلام» جایگاه والای حج نشان داده شده و پیوند آن با جهاد و رهبری و چگونگی حج‌گزاری ارائه شده است. «نظام حج در اسلام»، عنوان مقاله بلندی است در این مجموعه که در ضمن آن، از «حج در میان اقوام و ملل»، «موقعیت والای کعبه» و «بنیان‌گذاران آن» سخن رفته است. مقاله دیگر در این مجموعه با عنوان «قداست و امنیت حرم» به تبیین و توضیح اهمیت حرم، قداست کعبه، و جایگاه والای آن در فرهنگ اسلامی می‌پردازد. 

عرفان حج، عبدالله جوادی آملی، به کوشش حسین رضوانی، چاپ دوم، ۱۳۷۸، ۱۰۸ص، رقعی. 
بررسی حقیقت و اسرار اعمال و مناسک ظاهری حج، و رموز عرفانی حج است. این کتاب با نگاهی محققانه به این بُعد حج، راهیان این سفر را در رسیدن به این هدف یاری می‌رساند. نویسنده با بیان اسرار عرفانی مربوط به کعبه مطالب را آغاز کرده و پس از تبیین رموز عرفانی دیگر ارکان حج در ‌‌نهایت شرایط قبولی حج را بیان کرده و روح و جان کعبه را ولایت دانسته و این را مهم‌ترین شرط قبولی حج دانسته است. 

عرفان‌ عمره‌، عبدالله جوادی آملی، تنظیم‌ و ویرایشِ‌ حسن‌ واعظی ‌محمدی‌، ۱۳۸۴، ۱۹۹ص، رقعی. 
بررسی معارف و حقایق اعمال حج است. این کتاب برگرفته از کتاب جرعه‌ای از صهبای حج نویسنده است که به لحاظ اصلاحات و اضافات صورت گرفته در آن برای سفر عمره تنظیم شده، به گونه‌ا‌ی که از آغاز تا انجام سفر عمره را در برمی‌گیرد و در آنجایگاه، فضیلت عمره، معارف، اسرار، شرایط، اوصاف و مراتب عمره‌گزاران بیان شده است. 

عرفه و عرفات، سیدعباس اسلامی کاشانی، ۱۳۹۱، ۱۳۹ص، رقعی. 
موضوع این کتاب، شرح و تبیین اسرار و معارف دعای عرفه، با استناد به آیات و روایات و نیز با استفاده از متون ادبی و عرفانی است. این اثر در دو بخش کلی سامان یافته است؛. نویسنده در بخش اول با عنوان «عرفه روز نیایش»، در سه گفتار به تبیین، تحلیل و بررسی نقلی و عقلی جایگاه روز عرفه، آیین نیایش و مهم‌ترین نیایش‌های وارده در این روز پرداخته است. بخش دوم با عنوان «عرفات سرزمین عشق» دارای سه گفتار با این عناوین است: جایگاه سرزمین عرفات؛ فضیلت‌های عرفات در آیینه کتاب و سنت؛ صحرای عرفات، صحنه نیایش اولیای الهی. 
فرهنگ زیارت: اهداف، آثار، تاریخچه، مشروعیت، سازندگی و آداب زیارت، جواد محدثی، ۱۳۸۶، ۳۶۰ص، وزیری. 
بررسی زیارت از جنبه‌های مختلف از جمله آداب آن است. ابعاد مورد بررسی قرار گرفته عبارت‌اند از: زیارت و فلسفه تربیتى آن‏؛ ابعاد اجتماعى، سیاسى و تاریخى زیارت؛ محتواى فرهنگى و اعتقادى؛ زیارت و موقعیت زائر و مکانتِ مکان‏هاى زیارتى؛ و زیارت و آداب آن. بخشی از این مباحث به صورت سلسله مقالاتی در مجله پیام انقلاب و بخشی دیگر در قالب دو کتاب با عناوین زیارت و نیز کربلا کعبه دل‌ها پیش‌تر منتشر شده است. 

فلسفه‌ و اسرار حج‌، محمد امامی‌ خوانساری‌، ۱۳۸۵، ۱۹۶ص، پالتویی. 
بررسی نکات عرفانی و معارفی حج و تأثیرات اجتماعی و اخلاقی آن در بیست و چهار فصل است. از جمله عناوین فصول آن عبارت‌اند از: اثر معنوی حج؛ حج راز زندگی؛ حج، تقویت ایمان؛ تلبیه و مقصود حقیقی از آن؛ آداب واقعی حج؛ حج وسیله تشکیل انجمن همگانی؛ حقیقت معنوی مناسک؛ انتظار از دولت‌های اسلامی. 

فی ضیافة الرحمن: تأملات و رؤی فی مناسک ‌الحج و‌العمرة، محمدمهدی آصفی، ‏‫‬۱۳۸۸، ۲۴۴ص. 
بررسی برخی از ابعاد فلسفه و اسرار مناسک حج و عمره موضوع ایتن نوشتار است. 

کربلا، جواد محدثی، ۱۳۷۸، ۱۲۰ص، پالتویی. 
بررسی و شناخت جایگاه زیارت، به ویژه زیارت قبر امام حسین (ع) و آثار سازنده آن است. نیز مطالبی درباره اماکن مقدس نجف، کربلا، کاظمین و سامرا و اهمیت زیارت آن‌ها آمده است. 

نماد‌ها و رمزواره‌های حج، مجتبی شریفی، ۱۳۹۰، ۷۳۶ص، وزیری. 
این کتاب که در پنجاه و هفت بخش نگارش یافته، گوشه‌ای از اسرار و رموز حج را مطابق با آیات و روایات بیان کرده است. هرچند این کتاب، درباره اسرار و رموز حج نوشته شده نه مسائل فقهی آن، اما برای تبیین هرچه بهتر اعمال و مناسک حج قبل از بیان رمزواره‌ها، مطالبی را با عنوان «از دیدگاه فقه شیعه» آورده و سپس به بیان اسرار آن، بر مبنای آیات قرآن و کلام پیشوایان معصوم (ع) پرداخته و در پایان هر بحث نیز، رمزواره‌هایی را ذکر و اسرار موجود در آن را بیان کرده است.