العربیه| دوشنبه|07 خرداد 1397|13 رمضان 1439
آثار پژوهشكده حج و زيارت در موضوع
تاريخ و جغرافياي اماكن زيارتي
 
آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ۱۳۷۹، ۳۱۲ص، وزیری. 
ترجمه اردو: مکه اور مدینه کی مقدس مقامات، ترجمه به اردو سیدقلبی ‌حسین رضوی، ۱۳۸۷، ۳۰۰ص، رقعی.   
بررسی تاریخ مکه و مدینه و معرفی بنا‌ها و اماکن و سایر آثار تاریخی این دو شهر است. انگیزه نویسنده، معرفی این آثار و اماکن به زائران خانه خدا می‌‏باشد. کتاب در دو بخش تنظیم شده است؛ بخش اول (مکه مکرمه) دارای این سرفصل‏هاست: جغرافیای جزیرة العرب، مکه و کعبه پیش از اسلام، تاریخ مکه در دوره اسلامی، کعبه و مسجد الحرام در دوره اسلامی، تاریخچه بنای بخش‌های مسجد الحرام، مساجد مکه، مشاعر مقدسه و مساجد آن‌ها، آثار مذهبی و تاریخی مکه. در بخش دوم (مدینه منوره)، این سرفصل‏‌ها تبیین شده است: یثرب در اسلام، مسجد النبی (ص)، قسمت‌های داخلی مسجد النبی، مساجد و اماکن متبرکه جنوب و غرب مدینه (قبا)، آثار تاریخی بقیع، اماکن و آثار تاریخی جنگ احد. 

آثار اسلامی مکه و مدینه، مرکز تحقیقات و آموزش حج، بی‌تا، ۳۵ص، جیبی. 
معرفی وضعیت جغرافیایی و تاریخی شبه جزیره عربستان و اماکن متعدد مکه و مدینه است. یکی از نهادهای معتبر حج به تهیه این اثر مبادرت ورزیده تا زائران با شناخت، مراحل حج را اجراء کنند. خواننده با مطالعه این اثر، نسبت به ابعاد و مسائل مسجد الحرام، کعبه، ارکان کعبه، صفا و مروه، غار حِرا، شعب ابی‌طالب واقف می‌شود. و با مکه و مسجد النبی، صُفّه، بقیع و مساجد مدینه آشنا می‌شود. نقشه‌های متعدد، فایده کتاب را دوچندان کرده است. 

آشنایی با عربستان، عبدالله نصیری، ۱۳۸۶، ۷۲ص، پالتویی. 
مجموعه اطلاعاتی درباره کشور عربستان است. نویسنده تلاش کرده به اجمال همه بخش‌های این کشور را معرفی کند. از جمله به جغرافیای عربستان، اوضاع کشاورزی و اقتصادی، قوای سه‌گانه، مناسبات با آمریکا، اوضاع اجتماعی و معرفی نهادهای عربستان و مناسبات جمهوری اسلامی ایران و عربستان پرداخته است. 

احد، ۱۳۸۱، ۲۴ص، پالتویی. 
اُحد نام مجموعه‌ای از کوه‌های بزرگ و کوچک در شمال مدینه است که دومین جنگ بزرگ میان مسلمانان و مشرکان در کنار آن، در سال سوم هجری رخ داد. کتاب حاضر به معرفی موقعیت این کوه و شهدای این جنگ و زیارت آنان اختصاص یافته است 

احد، بی‌تا، ۱۶ص، پالتویی. 
بررسی ابعاد و جنبه‌های جنگ احد و منطقۀ احد است. اُحد نام مجموعه‌ای از کوه‌های بزرگ و کوچک در شمال مدینه است که دومین جنگ بزرگ میان مسلمانان و مشرکان در کنار آن، در سال سوم هجری رخ داد. این کتاب به معرفی موقعیت این کوه و شهدای این جنگ و زیارت آنان اختصاص یافته است. 
این بروشور به زبان اردو نیز ترجمه شده است. 

اخبار مدینه: ترجمه خلاصة الوفاء بأخبار دار المصطفی، نورالدین سمهودی، ترجمه سیدکمال حاج‌سیدجوادی، ۱۳۷۶، ۵۹۷ ص، وزیری. 
این نوشتار از کتاب‌های مهم و معتبر اهل سنّت است که به عنوان مرجع نخست و اوّل مدینه‌شناسی، شناخته شده و در عین حال مورد توجه علمای شیعه نیز قرار گرفته است. مؤلف در ابتدا، کتاب الوفا باخبار دار المصطفی را در چهار جزء و با صفحات زیاد نوشت. اما به منظور سهولت دسترسی زائران و علاقه‏مندان، خود خلاصه‏ای از آن را به صورت کتاب مستقلی و با نام خلاصة الوفا باخبار دار المصطفی تهیه و تدوین کرد. مطالب مندرج در گزیده عبارت است از: اسامی مدینه، فضیلت زیارت و فضل مسجد نبوی، اخبار ساکنان مدینه تا زمان ورود پیامبر اکرم (ص) به آن شهر، معماری مسجد نبوی، مساجدی که پیامبر در آن‌ها نماز خوانده، اسامی چاه‌ها، مساجدی که بین راه مکه در راه غزوات بود و پیامبر در آن‌ها نماز خواند و جغرافیای مدینه که در هشت باب تنظیم شده است. 

اطلس اماکن مکه مکرمه و مدینه منوره، تحقیق‌ معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمایندگی ولی فقیه‌، ۱۳۸۲، ۴۲ص، خشتی. 
معرفی اماکن مکه و مدینه با تصاویر، نمودار و نقشه‌های قدیمی و جدید است. مؤلف تصاویر و نقشه‌های شهر مکه و مدینه، مسجد الحرام و مسجد النبی، کعبه معظمه و دیگر اماکن و مناطق را همراه با توضیحات در چند فصل تنظیم کرده است. حتی نقشه‌های مراحل توسعه را آورده تا مراحل تحولات مشخص باشد. 

اماکن‌ زیارتی‌ و سیاحتی‌ عراق‌، محمدرضا قمی‌، ۱۳۷۹، ۹۶ص، پالتویی. 
بررسی اماکن زیارتی و زیارتگاه‌ها و نیز سیاحت‌گاه‌های عراق است. نویسنده پس از مقدمه در هفت فصل، شهرهای زیارتی عراق را در بخش‌های متعدد و گوناگون معرفی می‌نماید. ابتدا نجف اشرف، سپس کوفه، کاظمین، بغداد و سامرا. بخش دوم و آخرین قسمت کتاب درباره آثار باستانی عراق و برخی از تصاویر است. 

اماکن‌ سیاحتی‌ و زیارتی‌ دمشق‌، اصغر قائدان، ۱۳۷۸، ۶۴ص، پالتویی. 
بررسی اماکن زیارتی دمشق است. دمشق، از قدیمی‌ترین شهرهای آباد جهان و از مهم‌ترین پایتخت‌های تمدّن قدیم محسوب می‌شود؛ از این رو از ابنیه و آثار تاریخی در خور اهمیتی برخوردار است که بخشی از آن‌ها به اماکن و آثار بازمانده از دوره اسلامی اختصاص دارد. مطالب کتاب نگاهی است گذرا به این آثار که از دو بُعد زیارتی و سیاحتی، مورد توجه قرار گرفته است. 

با کاروان شام، حسین هاشمی نوربخش، ۱۳۸۹، ۲۴۰ص، وزیری. 
این کتاب به معرفی سرزمین شام و سوریه و اماکن زیارتی و تاریخی دمشق، به انضمام شرح جایگاه زیارت، آداب مسافرت و احکام و مسائل شرعی سفر، اختصاص دارد و می‌تواند به عنوان راهنمایی برای مسافران سرزمین سوریه، مورد استفاده قرار گیرد. 

بقیع‌، تدوین‌ معاونت‌ آموزش‌ و تحقیقات‌، ۱۳۷۹، ۳۶ص، پالتویی. 
ترجمه‌ ترکی استانبولی: تدوین‌ معاونت‌ آموزش‌ و تحقیقات‌، بی‌تا، ۲۸ص، پالتویی. 
ترجمه عربی: البقیع، تدوین معاونت آموزش و تحقیقات بعثه مقام معظم رهبری، بی‌تا، ۳۱ص، پالتویی. 
معرفی قبرستان بقیع به عنوان مزار مطهّر چهار تن از پیشوایان معصوم و ائمه شیعه (ع) و آرامگاه جمعی از صحابه و همسران و فرزندان پیامبر خدا (ص) است. از این رو شیفتگان مقام ولایت پس از زیارت پیامبر (ص) به سوی بقیع برای زیارت پیشوایان خویش می‌شتابند. این کتاب به منظور آشنایی زائران بیت‌الله الحرام با دفن‌شدگان در بقیع، به صورت مختصر تدوین شده و ذیل هر شخصیت، زندگینامه و خدمات او گزارش می‌شود. 

بقیع الغرقد فی دراسة شاملة، محمدامین پورامینی، ۱۴۲۸ق/ ۱۳۸۶، ۴۸۰ ص، وزیری. 
بررسی تاریخ بقیع و شخصیت‌شناسی افراد مهم که در آن دفن شده‌اند، است. به نظر نویسنده، هر جامعه‌ای نسبت به حفظ آثار و تمدن گذشتگان خود حسّاس می‌باشد. در صورتی که این آثار و تمدن به عقاید و مذهب آن‌ها برگردد، سعی و تلاش آن‌ها در حفظ و نگهداری آن چند برابر می‌گردد. بقیع نیز از جمله مکان‌هایی است که یادآور تاریخ و تمدن اسلامی است. عناوین فصول دهگانه کتاب عبارت‌اند از: بقیع در لغت وموارد استعمال این واژه؛ تاریخ بقیع؛ پیامبر و بقیع، اهل‌بیت (ع) و بقیع؛ صحابه و بقیع؛ قبور مشاهیر بقیع، امامان بقیع؛ برخی از مدفونین بقیع؛ در بقیع چه چیزی وجود دارد؟؛ حوادث بقیع؛ بقیع در شعر؛ آلبوم بقیع. 

بلاد الشام ارض المقدسات، ایوب حائری، ۱۳۸۹/۱۴۳۱ق، ۱۱۵ص، رقعی. 
بررسی اماکن زیارتی سوریه است. نویسنده نخست به معرفی مرقد و مقام حضرت زینب کبری (ع) پرداخته و در فصول بعدی به این موضوعات پرداخته است: آثار تاریخی شهر دمشق، مزارات در حومه دمشق، آثار مذهبی در شهرهای حمص، حلب، الرقة و بصری. 

تاریخ حج‌گزاری ایرانیان، اسرا دوغان، ۱۳۸۹، ۴۱۸ص. 
ایرانیان، به لحاظ استفاده از راه‌های حج و نیز به دلیل داشتن عقاید مذهبی خاص خود، از روزگار امویان به این سو، همواره مشکلاتی در گزاردن حج داشته‌اند که‌گاه به دلایل سیاسی، سخت‌تر نیز می‌شده است. در کتاب حاضر، که از سه فصل حج‌گزاری ایرانیان تا دوره صفویه؛ حج‌گزاری ایرانیان دوران صفویه؛ و حج‌گزاری ایرانیان بعد از صفویه، تشکیل شده، نگارنده سعی داشته به این موارد پرداخته و راه‌ها و مسیرهای مختلف زائران بیت‌الحرام را بررسی و معرفی نماید. 

تاریخ حرم ائمه بقیع (ع) و آثار دیگر در مدینه منوره، محمدصادق نجمی، چاپ سوم، ۱۳۸۴، ۳۷۵ص، وزیری. 
معرفی قبرستان بقیع و بررسی تاریخی نقش وهابیان در تخریب حرم بقیع است. نظری بر عقاید وهابیان و آراء آن‌ها، فتوای فقهای وهابی، تحریم زیارت حرم انبیاء و امامان توسط وهابیان از جمله مواردی است که بخش مقدماتی کتاب را تشکیل داده است. در ادامه مطالبی در باب تاریخ حرم ائمه بقیع، نظرات فقهای مسلمان در خصوص حرم بقیع و پاسخ علمای مسلمان به وهابیان، قبر حضرت فاطمه به رای علمای اهل سنت، بیت الاحزان و... بیان شده است. نحوه شهادت حمزه (ع)، جنگ احد، برخورد پیامبر و صحابه با شهادت حمزه از دیگر مطالب کتاب هستند. 

تاریخ گسترش تشیع در ری، رسول جعفریان، ۱۳۷۱، ۱۲۶ص، رقعی. 
تحوّل مذهبی در شهر «ری» یک تحول تدریجی بوده که هفت قرن به درازا کشیده است. این تحول از ناصبی‌گری آغاز و به تشیع امامی خاتمه یافته است. 
توجه به تقابل اساسی این دو نگرش و در نظر گرفتن اینکه این تحول براثر شرایط درونی و علل طبیعی بوده، می‌تواند به عنوان یک تجربه باارزش در بررسی تحولات مذهبی مطرح باشد. در این نوشتار تحوّلات مذهبی شهر ری، گسترش تشیع و دلایل آن و گوشه‌ای از تلاش‌های فرهنگی شیعیان ری در ادوار مختلف تاریخی ارائه می‌شود. 

تاریخ مدینه منوره، عمر بن شبه نميری (۱۷۲ ـ ۲۶۲ق)، ترجمه حسین صابری، ۱۳۸۰، ۶۷۶ص، وزیری. 
این نوشتار، ترجمه بخش نخست اخبار المدینة المنورة می‌باشد. مؤلف در این بخش، وضعیت شهر مدینه در روزگار پیامبر را بررسی کرده و به پاره‌ای از رخداد‌ها و آثار این دوره می‌پردازد. 

تاریخ‌ مکه‌: ازآغاز تا پایان‌ دولت‌ شرفای‌ مکه‌ (۱۳۴۴ ق‌)، احمد السباعی‌، ترجمه رسول‌ جعفریان‌، ۱۳۸۵، ۸۳۹ص، وزیری. 
بررسی ابعاد تاریخی، سیاسی، تمدنی، اجتماعی و فرهنگی مکه مکرمه است. هدف نویسنده از تألیف این اثر نگارش کتاب برای تمامی کسانی بوده که علاقمند به داشتن نگاه جامع و فراگیر به طور همزمان نسبت به این شهر بوده‌اند. محدوده کتاب، از تاریخ مکه از دور‌ترین ادوار تاریخی تا پایان حکومت اشراف و ورود وهابیان به مکه در آغاز دهه پنجم قرن چهاردهم هجری است. 

تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره با تجدید نظر و اضافات، اصغر قائدان، چاپ نهم، ۱۳۸۷، ۴۱۶ص، وزیری. 
بررسی تحولات تاریخی اماکن مذهبی ـ باستانی مکه و مدینه است. در این نوشتار که بر اساس منابع تاریخى قرون اولیه اسلامى و پژوهش‏هاى متأخر و جدید تهیه شده، سیر تاریخى آثار و اماکن مقدس مکه و مدینه را از آغاز تا کنون در دو بخش مورد بررسى قرار مى‏دهد. در بخش اول تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و در بخش دوم تاریخ و آثار اسلامی مدینه منوره مورد بررسی قرار گرفته است. این کتاب همچنین توسط انتشارات دارالنبلاء بیروت با عنوان تاریخ آثار مکة والمدینة به عربی ترجمه شده است. 

تاریخ و‌ اماکن‌ زیارتی‌ و سیاحتی‌ سوریه‌، اصغر قائدان، ۱۳۸۰، ۳۸۹ص، وزیری. 
عنوان‌ روی‌ جلد: تاریخ‌ و اماکن‌ سیاحتی‌ و زیارتی‌ سوریه‌. 
بررسی ابعاد مختلف زیارتگاه‌ها و اماکن متبرک سوریه است. نویسنده برای آشنایی ایرانیان و زائران مرقد حضرت زینب (س) با اوضاع تاریخی و جغرافیایی سوریه، کتاب حاضر را تدوین کرده است. این اثر در دو بخش نگارش یافته است: بخش اول به تاریخ و اماکن زیارتی و سیاحتی استان دمشق اختصاص یافته و اوضاع جغرافیایی، مقابر زیارتی و تاریخی، مساجد و مدارس و دارالقرآن‌های تاریخی را توصیف می‌کند. در بخش دوم، تاریخ و اماکن سایر استان‌های سوریه: حلب، صفین، حمص، حماة و سویدا شرح داده می‌شود. 
 
تحفة الکرام فی تاریخ مکة و بیت الله الحرام، سید محمدمهدی بحرالعلوم (۱۱۵۵ ـ ۱۲۱۲ق)، پژوهشِ سیدمحمدجواد جلالی و خالد غفوری، ۱۴۲۵ق، ۳۴۴ص، وزیری،  
بررسی تاریخ کعبه و دیگر مشاهد مشرفه مکه است. نویسنده با بهره گرفتن از منابع روایی و تاریخی ابتدا به تاریخ بنای کعبه اشاره کرده و تاریخ اولیه بنا را در عهد آدم (ع) و تجدید بنای آن را در عهد ابراهیم (ع) می‌‏داند. دیگر تحولات این بنای مقدس در عهد عمالقه، قصی، قریش، عبدالله بن زبیر و حَجاج بن یوسف از دیگر مباحث کتاب است. مؤلف همچنین به مباحثی دیگر از جمله: حجر الاسود، درب کعبه، حجر اسماعیل، مقام ابراهیم، زمزم، مسجد الحرام، صفا، مروه، حطیم و رکن یمانی پرداخته است. در ضمن، برخی از رویداد‌ها و حوادث تاریخی مکه را ذکر نموده است. دیگر مشاهد مکه از جمله منا، مزدلفه، عرفات، قرن‌المنازل و مکان‌هایی که پیامبر در آن نماز خوانده از محورهای مورد بحث در این کتاب است. مؤلف همچنین برخی از احکام حج و مناسک آن را بازگو کرده است. وی در پایان به جهت قبله، زندگانی پیامبر، ایمان پدران پیامبر (ص) و عمر دنیا پرداخته است. محققان در مقدمه کتاب، شمه‏ای از زندگانی و حیات فکری بحر العلوم را بازگو کرده‏اند. 

تخریب‌ و بازسازی‌ بقیع‌ به‌ روایت‌ اسناد، سیدعلی قاضی‌عسکر، ۱۳۸۵، ۱۶۸ص، پالتویی. 
بررسی وضعیت گذشته و حال قبرستان بقیع با تکیه بر اسناد معتبر است. کتاب حاضر ابتدا شرح حال مختصری از دفن‌شدگان معروف در بقیع ارائه کرده و سپس به تاریخ تخریب بقیع و بقاع متبرکه مدینه و مکه می‌پردازد و آن‌ها را به روایت اسناد تاریخی گزارش می‌کند. گزارش نویسنده بر مبنای واکنش‌های افراد و نهادهای مختلف به تخریب بقیع است. 
ترجمه عربی: تخریب البقیع و اعمار‌ها بالوثائق والمستندات، سیدعلی قاضی عسکر، ۱۳۹۲، ۱۳۵ صفحه، رقعی.
ترجمه ترکی استانبولی: ترجمه تورگوت آتام، ۱۳۹۲، ۱۷۲ص، رقعی.
 
ترجمه تاریخ کربلا و حائر الحسین (ع)، عبدالجواد کلیددار، ترجمه مسلم صاحبی، ۱۳۸۹، ۳۷۵ص، وزیری. 
کتاب حاضر، نوشته مرحوم دکتر «سید عبدالجواد کلیدار آل طعمه» در سال ۱۳۶۸ هـ. است که در آن درباره تاریخ شهر کربلا و آثار دینی آن و فتنه‌ها و محنت‌هایی که از سر گذرانده و اقداماتی که زمامداران دین اسلام و بزرگان آن، نسبت به عمران و آبادانی کربلا انجام داده‌اند، اطلاعاتی کامل، ارائه شده است. در این کتاب، به ویژه بررسی جامعی درباره «حائر حسینی»، صورت گرفته است. اینکه حائر نام چه مکانی است، آرا و نظریه‌های متفاوتی بیان شده که در فصل‌های این کتاب، به این مسئله پرداخته شده است. 

تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی در طول تاریخ، محمد حسن عبدالقادر الانصاری، ترجمه عبدالمحمد آیتی، ۱۳۷۸، ۲۲۳ص، وزیری. 
بررسی تفصیلی تاریخ تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی و اجزای آن در گذر ادوار اسلامی است. مؤلف با استناد به متون تاریخی و روایی، این گزارش را ارائه نموده است. زبان اصلی کتاب عربی است و مهم‌ترین موضوعات کتاب عبارت‏اند از: نیرو‌ها و عوامل اقلیمی مؤثر در بنای مسجد نبوی، ویژگی‌های جغرافیایی و تاریخی مدینه منوره، مدینه از عصر جاهلی تا دوران عثمانی، فضیلت مسجد نبوی و مدینه و مردم آن، هجرت پیامبر (ص) به مدینه، اقدامات پیامبر (ص) در بنای مسجد نبوی و اجزای آن، حجره و روضه شریف نبوی، حجره همسران پیامبر (ص)، شرح مکان صفه، گزارش تاریخ تعمیر و توسعه مسجد نبوی و محراب‏‌ها و ستون‏‌ها و در‌ها و مناره‏‌ها و منبرهای آن از قرن یازدهم هجری تا زمان حاضر. 
تلخیص: مسجد شریف نبوی، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تلخیص رضا مختاری، ۱۳۷۹، ۲۱۵ ص، جیبی. 
این گزیده در شش فصل سامان یافته است: نیرو‌ها و عوامل مؤثر در بنای مسجد؛ نخستین مرحله بنای مسجد؛ تحولات مسجد طی سالهای ۱۱ ـ ۱۳۴۴قمری؛ تحولات مسجد در دولت سعودی؛ تحولات مسجد در عهد ملک فهد موضوعاتی هستند که در فصول ششگانه بررسی شده‌اند. 

جغرافیای عربستان سعودی و اماکن حرمین شریفین، محمد احمدی، ۱۳۸۸، ۲۱۱ص، رقعی. 
بررسی متغیرهای جغرافیایی کشور عربستان مثل آب و هوا، مختصات شهری، تقسیمات کشوری و نیز عتبات دینی و محل‌های حرم الهی و حرم نبوی است. 

حج‌ الانبیاء و الائمة (ع)، تحقیق‌ معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمایندگی ولی فقیه‌، اخراج‌ حیدر الخزرجی‌، ۱۴۱۶ق/۱۳۷۴، ۵۴۴ص، وزیری. 
معرفی ویژگی‌های حج انبیاء و ائمه (ع) بر اساس احادیث است. این اثر شامل ۹۷۳ حدیث درباره کیفیت به جاآوردن مناسک حج توسط هفده تن از پیامبران و ائمه اطهار (ع) است. برخی از عناوین مطرح شده در کتاب عبارت‌اند از: حج آدم، حج‏ پیامبر (ص) و عمره او، حجة الوداع، حج ائمه (ع). در واقع این کتاب پاسخی به این سؤالات است: پیامبران چگونه حج می‌گزاردند؟ حج و جایگاه آن در معرفت دینی و نقش آن در زندگی انسان را چگونه تبیین می‌کردند؟ راز‌ها و رمزهای نهفته در حرکات و اعمال را در این مجموعه چگونه تفسیر می‌کردند؟ پیشوایان الهی چگونه؟ امامان معصوم (ع) چه‌سان حج می‌گزاردند؟ 

الحج عَبْر الحضارات والأمم: دراسة مقارنة بین الحج فی الإسلام وطقوس الدیانات الأخری، ماجده آل‌مرتضی مؤمن، با همکاری محسن اسدی، ۱۴۲۲ق/۱۳۸۰، ۲۸۸ ص، وزیری. 
بررسی مقایسه‌ای بین حج در اسلام و حج در فرهنگ‌ها، ملت‌ها و دیگر ادیان در گذر تاریخ است و در ده فصل تدوین شده است: معنا و مفهوم و مقصود حج؛ تاریخ حج؛ ابراهیم خلیل نخستین آموزگار حج؛ حج در دیانت یهود؛ حج در آیین مسیح؛ قدس در تاریخ انبیا؛ حج در اسلام؛ اهمیت و افضلیت حج در اسلام؛ حج در نگرش و تطبیق مشترکات و اختلافات؛ حج آسمانی. 

حجاز در صدر اسلام، صالح احمد العلی، ترجمه عبدالمحمد آیتی، ۱۳۷۵، ۶۰۸ص، وزیری. 
حجاز در تاریخ اسلام و دولت اسلامی، مکانتی ممتاز دارد. در شناساندن سرزمین حجاز، تلاش‌های زیادی صورت گرفته و تألیفات گوناگونی در قالب سیره و انساب و تراجم و سفرنامه و... پدید آمده است. کتاب حاضر، اثری محققانه و کم نظیر است. مؤلف، در تألیف آن، رنج فراوان برده و کوشیده، از منابع کهن تاریخی بهره برد، لذا اکثر منابع او مربوط به پیش از قرن چهارم است. 
این کتاب، در شانزده فصل، به موضوعاتی مانند: حدود حجاز و راه‌های آن، آداب و رسوم مردم حجاز، نظام اداری آن سرزمین و... پرداخته است. 

خیبر: شهری که فتح آن به دست علی (ع) پیامبر (ص) را خرسند کرد، نوشته عبدالرحمن الطیب الانصاری، ترجمه سید مرتضی حسینی فاضل، ۱۳۹۲، ۱۲۸ ص، رقعی. 
ترجمه کتاب خیبر، الفتح الذی سرّ به النبی (ص) تألیف عبدالرحمن الطیب الانصاری است. نویسنده با رعایت ترتیب زمانی و پیشینه تاریخی، خیبر را به سبک پژوهش تاریخی بررسی کرده است. همچنین با بررسی نقش خیبر در دوره‌های گوناگون، اهمیت آن را در دوره‌های اسلامی نیز بیان کرده است. 

راهنمای استان نجف، سیدعلی علوی، ۱۳۹۱، ۲۱۶ص، خشتی. 
معرفی اماکن زیارتی و سیاحتی استان نجف و نیز وضعیت جغرافیایی آن موضوع این کتاب است. 
راهنمای اماکن زیارتی در کشور سوریه (ویژه کارگزاران حج و زیارت)، احسان مقدس، ۱۳۸۹، ۳۲۰ص، وزیری. 
نگارنده در این کتاب کشور سوریه را به همراه تصاویر از جنبه‌های مختلف معرفی نموده که می‌تواند مورد استفاده کارگزاران حج و زیارت قرار گیرد. از جمله مباحث مطرح شده می‌توان به این موارد اشاره کرد: اقوام ساکن در سوریه، استان‌های سوریه، تاریخ سوریه، شهر دمشق، آثار باستانی سوریه و کشور لبنان. 

راهنمای اماکن زیارتی و سیاحتی در عراق، احسان مقدس، ‏‫۱۳۸۷، ۳۶۱ص. 
راهنمای مدیران و زائران در شناخت اماکن و زیارتگاه‌های عراق است. نویسنده به منظور تهیه متن درسی برای دوره آموزش مدیران و پرسنل گروه‌های زیارتی این کتاب را نوشته است. و همه اطلاعات مورد نیاز را دقیق و جامع آورده است. 

راهنمای حرم مطهر امیر مومنان حضرت علی بن ابیطالب (ع)، مهدی سرحدی و علی علوی، ‏‫‏‏۱۳۸۸، ۱۴۴ص، رقعی. 
راهنمای زائران بارگاه امام علی (ع) برای زیارت آگاهانه این مرقد شریف است. امام علی (ع) به عنوان صحابی پاکدامن نزد اهل سنت و امام اول شیعیان از مقام و منزلت ویژه‌ای برخوردار است. مرقد او در طول تاریخ، محلی برای زیارت میلیون‌ها زائر بوده است. نیز این مرقد در هر دوره، توسعه یافته و تحولاتی داشته است. این کتاب سعی کرده همه این تحولات و بخش‌ها را بشناساند. 

راهنماى مسجد مقدس سهله، صعصعه و زید، مهدی سرحدی و سیدعلی علوی، ۱۳۸۷، ۷۲ص. 
معرفی سه مسجد مهم کوفه به نامهای سهله، صعصعه و زید موضوع این کتاب راهنما است. نویسنده ضمن معرفی بخش‌های این مساجد همچون مقام‌های مختلف، اعمال مستحبی که برای این مساجد وارد شده را نیز بیان کرده است. 

راهنمای مسجد مقدس کوفه و اماکن اطراف آن، سیدعلی علوی، ۱۳۸۸، ۱۵۶ص، رقعی. 
بررسی جوانب مسجد کوفه و پیرامون آن است. مسجد کوفه از مساجد مهم در جهان اسلام است و شاهد بسیاری از حوادث در تاریخ اسلام بوده است. این کتاب بخش‌های مختلف این مسجد را معرفی کرده و تحولات تاریخی آن را بررسی می‌نماید. 

رقابت عباسیان و فاطمیان در سیادت بر حرمین شریفین (قرن پنجم و ششم هجری)، سلیمان الخرابشه، ترجمه رسول جعفریان، ۱۳۸۵، ۱۴۴ص، رقعی. 
بررسی تاریخی مدیریت حرم، مسجد و روضه شریفه رسول اکرم (ص) در مدینه و رقابت عباسیان و فاطمیان بر سر این مدیریت‌ها است. این اثر، ترجمه کتاب التنافس السلجوقی ـ الفاطمی على بلاد الحجاز و امرة الحج (اردن‌: جامعة الیرموک‌، ۱۹۹۹م) است. نویسنده در صدد بیان تلاش‌های دو دولت عباسی و فاطمی برای گسترش، نفوذ و تثبیت سیادت خود در حرمین شریفین است. هر کدام از آن‌ها در صدد استفاده ابزاری از مکه و مدینه و استفاده از مزایای معنوی و سیاسی آن بوده‌اند. 

ره‏توشه عتبات عالیات، جمعی از نویسندگان، چاپ دوم، ۱۳۸۵، ۵۰۳ص، وزیری. 
این اثر با همکارى پانزده تن از فضلاى حوزه علمیه قم تدوین شده تا روحانیون کاروان‏هاى زیارتى و عموم زائران را در شناخت سرزمین عراق، کربلاى معلى‏، نجف اشرف، کاظمین، سامرا، مراقد و آستان‏هاى مقدس امامزادگان و عارفان و عالمان بزرگ و مجاهدان تاریخ اسلام یارى دهد. 
پس از صفحات آغازین کتاب که به عناوین «زیارت، تجدید عهد با خط امامت»، «احکام فقهى سفر زیارتى عتبات» و «سیرى در تاریخ‏ و جغرافیاى عراق» پرداخته شده، ادامه کتاب در شش فصل سامان یافته است: ۱- نجف اشرف ۲- کوفه ۳- کربلا ۴- کاظمین ۵- سامراء ۶- مدائن. در زیرفصل‏هاى کتاب به شرح حال شش تن از ائمه معصومین (ع) به خاک سپرده شده در آن اماکن متبرکه پرداخته شده و درباره دیگر خفتگان در آن دیار مقدس از امامزادگان و عالمان بزرگ نیز این شیوه اعمال شده و به مختصرى از شرح احوال آنان اشاره شده است. 

زائر کربلا، جواد محدثی، ‏‫۱۳۸۷، ۵۹ص، پالتویی. 
بررسی گذرا به زیارت و آثار آن و آشنایی اجمالی با حرم‌ها و زیارتگاه‌ها و اماکن تاریخی سرزمین عراق است. این کتاب مختصراً، به زبانی نوشته شده که عموم زائران، بتوانند از آن استفاده کنند. 

زمزم، محمدتقی رهبر، ۱۳۸۲، ۱۷۹ص، پالتویی. 
بررسی تاریخ تحولات چشمهٔ زمزم مثل آسیب‌ها، گسترش و بازسازی آن است. نویسنده در صدد پاسخگویی به این پرسش‌ها است: در گستره زمان چه تحولاتی بر زمزم گذشته است؟ آیا آنچه امروزه به نام آب زمزم در مکه عرضه می‌شود برآمده از‌‌ همان چشمه اسماعیل است؟ یا منابع دیگری آن را تقویت می‌کند؟ 
مستندات نگارنده در درجه اول روایات و متون تاریخی بوده ولی با استفاده از منابع عرفانی و اخلاقی به نکته‌های جالب و شنیدنی درباره زمزم دست‌ یافته که در چند فصل عرضه کرده است. این نوشتار پیش‌تر به صورت پنج مقاله در فصلنامه ميقات حج منتشر شده است. 
 
 
ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان و مراجع عراق. فرج الله قاسمی، ۱۳۹۲، ۲۹۶ صفحه، رقعی. ‏
بررسی ساختار سیاسی-اجتماعی عراق و نیر وضعیت و تاریخ گذشته و حال شیعیان در این کشور موضوع این پژوهش است. نیز اندیشه و ‏نگرش سیاسی مراجع معاصر عراق بررسی و تبیین شده است. کتاب در یک مقدمه و سه فصل و یک بخش نتیجه‌گیری تنظیم شده است. ‏فصل نخست، به ساختار اجتماعی و سیاسی عراق می‌پردازد. نویسنده در این فصل به جغرافیای کلی عراق، جغرافیای تاریخی ـ سیاسی، ‏جغرافیای طبیعی، جغرافیای انسانی و جمعیتی و جغرافیای اقتصادی پرداخته و در ادامه، ساختار سیاسی عراق و احزاب و جریان‌های سیاسی ـ ‏اسلامی معاصر عراق را دو مقطع قبل و بعد از اشغال عراق توسط امریکا در سال ۲۰۰۳م، بررسی کرده است‎. ‎
در فصل دوم، ضمن بررسی مفهوم شیعه، تاریخ سیاسی ـ اجتماعی شیعیان عراق را از آغاز تا به امروز بررسی کرده‌ است. در این فصل، تاریخ ‏شیعیان در سه مقطع: از آغاز تا فروپاشی عثمانی، از فروپاشی عثمانی تا سقوط رژیم بعث و پس از فروپاشی رژیم بعث، پژوهش می‌شود‎. ‎
در فصل سوم نیز زندگی، فعالیت، اندیشه و نگرش سیاسی ـ اجتماعی مراجع معاصر عراق، و تعامل آنان با ساختار و زندگی مردم تبیین شده ‏است. ‏
 
ساختمان حرم نبوی، مدینه منوره، سلمی سمر دملوجی، ترجمه محمدرضا مروارید و بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۷، ۶۳ص، رقعی. 
معرفی ابعاد ساختمان حرم و مسجد نبوی در شهر مدینه است. این کتاب که در تهیه آن تنها از اسناد و مدارک معماری استفاده شده، عملیات گسترده نوسازى حرم شریف نبوى و طرح بزرگ و پیشرفته توسعه این مسجد باشکوه و بافت شهرى پیرامون آن را تعریف و گزارش می‌کند. عملیات توسعه حرم، تنها ساختن تأسیساتى جدید در کنار مسجد قدیمى نیست، بلکه نوسازى فراگیر مسجد قدیم نیز در چارچوب طرح و برنامه آن قرار مى‏گیرد و بدین ترتیب، مسجد نبوى به بزرگ‌ترین مسجد جهان بدل می‌شود. نویسنده در بخش اول به صورتی گزیده، تحوّلات تاریخی مسجد النبی را در عهد پیامبر (ص)، خلفای نخستین، امویان، عباسیان، مملوکیان، عثمانی و سعودی تشریح می‌کند و در بخش دوم به آموزه‌ها و عناصر طرح توسعه جدید، طرح معماری و زیبایی‌های هنری و اطراف مسجد می‌پردازد حجم کم و تصاویر متعدد و زیبای این اثر از جمله ویژگی‌های این اثر است. 

ساختمان مسجد الحرام مکه مکرمه، سلمی سمر دملوجی، ترجمه محمدرضا مروارید، ۱۳۷۷، ۶۳ص، رقعی. 
معرفی ابعاد ساختمان مسجد الحرام در شهر مکه مکرمه است. این کتاب از دو بخش تشکیل شده است. بخش نخست آن به تحولات تاریخی مسجد الحرام در دوره‌های اموی، عباسی، عثمانی و سعودی می‌پردازد. و در بخش دوم به طرح توسعه جدید مسجد می‌پردازد و ویژگی‌های مهندسی و معماری و شهرسازی و عمرانی این طرح را معرفی و جنبه‌های مختلف آن را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد. 

سرزمین پیامبران، سیدابراهیم سیدعلوی، ۱۳۸۵، ۲۶۴ص، رقعی. 
بررسی سرزمین شام و به خصوص سوریه فعلی با استناد به منابع معتبر تاریخی و بر اساس اطلاعات جدید است. نگارنده ضمن بیان تاریخچه شام، شرح حال کوتاهى از زندگانى پیامبران و برخى دانشمندان و بزرگان دیگر را که به این سرزمین وارد شده و خاطره‏اى به وجود آورده‌اند بیان نموده است. کتاب در دوازده فصل با عناوین: سرزمین شام، جمهوری عربی سوریه، ساختار اعتقادی، دمشق، حلب، بیت‌المقدس، دیگر آثار تاریخی شام، زینبیه، مَرج عذرا، شام و پیامبران، بزرگانی از دانشمندان مسلمان در شام و در ‌‌نهایت شام و شاهان اموی و مروانی تدوین شده است. 

سرزمین یاد‌ها و نشانه‏‌ها، محمد فرقانی، چاپ پانزدهم، ۱۳۸۶، ۱۹۱ص، پالتویی. 
مجموعه احکام، مسائل و اطلاعات مختصری درباره مناسک حج و عمره است. ابتدا اهمیت و فضیلت و آداب سفر حج بیان شده و در ادامه سرگذشت سرزمین مکه و داستان زندگی ابراهیم و اسماعیل و اجداد پیامبر (ص) و تاریخ کعبه ذکر شده است. قسمت‏های گوناگون کعبه و مسجد الحرام و نیز احکام هر یک و مسائل مربوط به احرام و طواف، تاریخ مدینه و اماکن مذهبی و مساجد این شهر و اهمیت آن در تاریخ اسلام موضوع‌های دیگری است که بررسی شده است. 

سیری‌ در اماکن‌ سرزمین‌ وحی، علی‌اکبر حسنی‌، ۱۳۷۱، ۱۳۶ص، رقعی. 
بررسی جنبه‌های کشور عربستان و مسائل حج و مواقف و مشاهد مشرفه و اماکن متبرکه به منظور آشنایی زائران ایرانی است. کتاب در دو بخش تدوین یافته است: بخش اوّل درباره مدینه و بخش دوّم درباره مکه است. سخن از مدینه را با نگاهی گذرا به جغرافیای آن و بررسی کوه‌های معروف مدینه آغاز کرده؛ آنگاه نام‌های مدینه را بررسی می‌کند. عظمت این دیار، فضیلت و شرافت مدینه و امتیازهای دیگر آن نیز گزارش شده است. سپس از مسجد النبی و چگونگی شکل‌گیری آن بحث کرده و تحوّلات و توسعه آن را در گذرگاه تاریخ نمایانده است. بخش دوّم کتاب (درباره مکه) با عنوان «آشنایی مختصری با تاریخ شبه جزیره عربستان» آغاز می‌شود و با اشاره‌ای به جدّه و می‌قات‌ها ادامه می‌یابد. آنگاه به خود شهر مکه، نام‌ها و اماکن معنوی ـ تاریخی مکه می‌پردازد. این فصل با گزارش تفصیلی مسجد الحرام آغاز می‌شود و با توضیح و تبیین چگونگی ساختمان آن ادامه می‌یابد. 

سیمای‌ کاظمین‌: آرام‌ دجله‌، حسن ایدرم، با همکاری معاونت‌ پژوهشی سازمان‌ تبلیغات‌ اسلامی‌، ‏‫۱۳۸۷، ۱۶۷ص، رقعی. 
معرفی تاریخ-جغرافیایی شهر کاظمین موضوع این نوشتار است. نویسنده طی پنج فصل اطلاعات مفیدی به زائران بارگاه امامین جوادین درباره این شهر می‌دهد. عناوین بخشهای پنجگانه عبارتند از: کاظمین آرام دجله؛ کاظمین در نگاره زمان؛ کاظمین در چشمان یک زائر؛ کاظمین در گستره دین؛ کاظمین از حماسه تا سال‌های فروغ. 

سیمای‌ کربلا: حریم‌ حریت‌، محمد صحتی‌ سردرودی‌، ۱۳۸۷، ۱۴۴ص، پالتویی. 
مجموعه مطالبی درباره تاریخ شهر کربلا، آستان مقدس امام حسین (ع) و اماکن تاریخی و زیارتی این شهر است. کربلا در مذهب شیعه سمبل و نماد مظلومیت است و در این مکان دو جریان حق و باطل به مصاف هم رفتند. از این رو موجب عبرت‌آموزی است. موضوعات دیگر نیز در کتاب بیان شده از جمله: فلسفه زیارت، فضائل و آداب زیارت امام حسین (ع)، آداب زیارت حضرت ابوالفضل العباس (ع)، آثار معنوی زیارت، تأثیر اجتماعی زیارت. 

شام سرزمین خاطره‌ها، مهدی پیشوایی، ۱۳۶۹، ۲۳۱ص، وزیری. 
بررسی ابعاد گوناگون اماکن متبرکه شامات است. این کتاب برای آگاهی بخشی به راهنمایان و روحانیون کاروان‌ها تهیه شده و در مباحث ذیل تدوین یافته است: معرفی سرزمین شام؛ شام در مسیر تاریخ؛ پیدایش نُصیریه؛ جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل؛ آثار تربیتی زیارت و معرفی مزارهای بزرگانی چون سر یحیای شهید، بلال بن رباح، عبدالله بن جعفر،‌ام سلمه،‌ام حبیبه، اسماء همسر جعفر طیار،‌ام کلثوم، حضرت سکینه، حضرت رقیه، عبدالله فرزند حضرت امام زین العابدین (ع)، فضّه و محل سرهای شهدای کربلا. 

شام سرزمین خاطره‌ها، الشام ارض الذکریات: اماکن زیارتی سوریه به روایت تصویر، کمال‌الدین شاهرخ، ۱۳۸۵، ۱۵۶ص. 
بررس مسائل و جنبه‌های زیارتی و تفریحی شام است. منبع اصلی نویسنده خاطرات شخصیت‌ها می‌باشد. در هر بخش همراه مطالب عکس‌هایی هم عرضه کرده است. 

شناخت‌ عربستان‌، تحقیق‌ معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمایندگی ولی فقیه‌، چاپ چهارم، ۱۳۸۰، ۱۷۵ص، رقعی. 
معرفی ویژگی‌های جغرافیایی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی کشور عربستان است. مؤلف مطالب را در پنج فصل تنظیم کرده و شامل این موضوعات و مباحث است: جغرافیای طبیعی، انسانی و سیاسی عربستان؛ آل سعود بر اریکه قدرت؛ تاریخ عربستان از قدرت‌گیری آل سعود در قرن دوازده هجری قمری تا حال حاضر؛ ساختار سیاسی عربستان؛ مذهب و تشکیلات مذهبی؛ اوضاع اجتماعی، فرهنگی و آموزشی عربستان. 

صفوة الصحیح من سیرة النّبی الاعظم (ص) جعفر مرتضی عاملی، تلخیص و تحقیق علی رفیعی قوچانی، ۱۳۸۸، ۴۱۵ص، وزیری. 
این نوشتار تلخیص کتاب الصّحیح من سیرة النّبی الأعظم (ص) نوشته جعفر مرتضی عاملی است. کتاب اخیر پژوهشی گسترده، جامع و تحلیلی پیرامون جزئیات و کلیات تاریخ صدر اسلام و شناسایی ابعاد سیره، کردار و رفتار و گفتار پیامبر اکرم (ص) است. نویسنده با نگاهی انتقادی تلاش می‌‏کند به مصادر و منابع اولیه مراجعه و از متون اهل‏سنت گزارشهای گسترده‏ای در عرصه سیاست، اخلاق اجتماعی،شان نزول آیات و همسرداری و جنگهای پیامبر نقل و به بررسی و نقد آن‌ها بپردازد. این کتاب گزیده‌ای از این مجموعه ۳۵ جلدی است. 

شفاء الغرام باخبار البلد الحرام، محمد بن ‌احمد الفاسی (۷۷۵ ـ ۸۳۲ق)، ترجمه محمد مقدس، ۱۳۸۶، ۲ جلد (۶۶۴+۴۵۵ص)، وزیری. 
از متون قدیمی درباره مکه و مسجد الحرام و بیان کننده ابعاد مختلف این شهر است. این کتاب از معتبر‌ترین کتاب‌ها در تاریخ مکه مکرمه است که با تفصیل بسیار و دقّت‌نظر درباره اخبار مکه (تاریخ محلی) است. به طوری که پس از کتاب «ازرقی» و «فاکهی» ـ که درباره اخبار مکه نگاشته‌اند ـ از منابع مهم، درموضوع خود به شمار می‌آید. نویسنده، کتاب خود را در چهل باب مرتّب کرده و در آن‌ها به تمامی آنچه ـ از دوران جاهلی تا زمان خود ـ به نحوی به تاریخ مکه مربوط می‌شود، پرداخته است و نیز تاریخ تأسیس و ساخت و عمارت مسجد الحرام را در زمان‌های گوناگون و همچنین ویژگی‌های جغرافیایی تاریخی، سیاسی و اجتماعی جزیرة‌العرب را در همه دوره‌های تاریخی بیان کرده و به فضایل کعبه و اعمال مربوط به آن و اماکن مقدّس مکه و اطراف آن، اشاره نموده است. نیز تاریخ مکه را در زمان جاهلیت بررسی کرده و برخی آثار بنا شده در مکه و اطراف آن؛ از جمله مکتب‌خانه‌ها را معرفی کرده و هر آنچه درباره کارگزاران مکه در دوره اسلامی می‌دانسته، به طور اجمال بر مطالب کتاب خود افزوده است. 

عتبات‌ عالیات‌ عراق‌، اصغر قائدان، ۱۳۸۳، ۲۸۰ص، وزیری. 
بررسی آثار و مکان‌های مقدس عراق که در اصطلاح از آن‌ها به «عتبات عالیات» یاد می‌شود است. مجموعه عتبات شامل چهار منطقه است که در فصل‌های زیر بررسی شده‌اند: فصل اول: نجف اشرف شامل حرم امیرالمؤمنین (ع) و سایر آثار آن؛ فصل دوم: شامل مسجد کوفه و مقابر و مقام‌های صحابه و یاران حضرت علی (ع)؛ فصل سوم: کربلا، شامل حرم و مرقد مطهر امام حسین (ع)، شهیدان کربلا و نیز حضرت ابوالفضل (ع)؛ فصل چهارم: کاظمین، شامل مرقد مطهر امام کاظم و امام جواد (ع) و نیز بغداد و مدائن؛ فصل پنجم: سامرا، شامل مرقد مطهر امام هادی و امام عسکری (ع) و سرداب غیبت. 

عرشیان، سیدجعفر شهیدی، چاپ دوم، ۱۳۸۴، ۱۲۰ص، پالتویی. 
چاپ دیگر: عرشیان‌ بانگ‌ و لله‌ علی‌ الناس‌ زنند، ۱۳۷۱، ۱۳۶ص، رقعی. 
مجموعه‌ای درباره اماکن مقدس و متبرک مکه و مدینه است. نویسنده برای آشناسازی زائران خانه خدا، نخست به بیان مطالبی درباره وجوب حج و جایگاه سیاسی و اقتصادی عربستان سعودی و نیز اندیشه‏های محمد‌بن‌عبدالوهاب می‌پردازد؛ سپس به معرفی یکا‏یک اماکن مقدس در دو شهر مقدس مکه و مدینه پرداخته و تاریخچه آن‌ها را بیان کرده است. در هر مورد، تصویری از آن مکان ارائه شده است. 

الفوائد الثمینة (من کتاب اخبار المدینة)، سیدمحمدرضا حسینی جلالی، تحقیق عبدالله غفرانی، ۱۳۸۶، ۱۵۲ص، رقعی. 
یکى از چیزهایى که برهرامتى لازم است، حفظ آثار و تاریخ گذشتگان است و هم ثبت وقایع زمان خویش براى استفاده ملّت‏هاى آینده؛ زیرا تاریخ همیشه درس‏‌ها و عبرت‏هاى خوبى براى بشر داشته است. کتاب حاضر نکات قابل ملاحظه‏اى را از صدر اسلام، به رشته تحریر در آورده که براى محققین در خور دقت و توجّه است. از موضوعات مهمّ مطرح شده دراین کتاب، تاریخ خلفا مى‏باشد. 

قبل از حج بخوانید به ضمیمه خاطرات حرمین شریفین، علی افتخاری گلپایگانی، ۱۳۹۱، ۲۰۸ص، رقعی. 
بیان گوشه‌ای از آداب حج و تاریخ اماکن مکه و مدینه موضوع این نوشتار است. در بخش پایانی کتاب هم خاطرات سفرهای متعدد حج نویسنده به صورت خلاصه آمده است. 

قداست‌ و امنیت‌ حرم‌، عبدالله جوادی آملی، ۱۳۶۷، ۴۹ص، رقعی. 
چاپ عربی: قدسیة الحرم وامنه، ۱۴۰۸ ق، ۴۴ ص، رقعی. 
چاپ انگلیسی: The Sanctity and Security of The Holy Shrin، 1989، 46p. 
بررسی دو ویژگی خانه خدا و حرم الهی مکه یعنی مقدس و منزه بودن و دوم امن بودن وعدم جواز هرنوع آزار و اذیت در این حرم است. این کتاب در سال ۱۳۶۶ (۱۴۰۷ قمری)، همزمان با شهادت تعدادی از حجاج بیت‌الله الحرام در کشتار خونین مکه تدوین یافته است. آخرین بخش‌های آن، منعکس کننده حال وهوای آن روزگار است. نویسنده ذیل سرفصل‌هایی از قبیل فرق انسان با فرشته و حیوان؛ اساس وحدت؛ چگونگی وحدت؛ اوصاف موحدان وحدت‌طلب و اهتمام به حرم به بررسی قداست و امنیت حرم از منظر فقه و معارف اسلامی می‌پردازد. نتیجه‌گیری مؤلف این است که مطابق قواعد و موازین شریعت اسلامی همه جانداران در حرم آزادند و کسی حق تعرض به آن‌ها ندارد. از سوی دیگر هرگونه رفتار و عملی که توهین به حرم باشد، حرام و مستوجب توبیخ است. 

کربلا کعبه‌ دل‌ها، جواد محدثی، ۱۳۷۵، ۲۱۶ص، رقعی. 
بررسی اهمیت و تحولات تاریخی کربلا و مرقد حسینی و نیز نگاهی به دیگر اماکن زیارتی عراق است. کتاب حاضر در پنج فصل زیارت ائمه عراق را بررسی کرده و شهرهای مقدس آن کشور را معرفی نموده است. اهم سرفصل‌های آن چنین است: مکتب زیارت، کربلا قبله عشق، نجف کوی ولایت، کاظمین و سامرا، تحلیل محتوایی زیارتنامه‌ها، عناوین فصول کتاب هستند. 

کربلا و حرم‌های مطهّر، سلمان هادی آل طعمه، ترجمهٔ حسین صابری، ۱۳۷۸، ۳۶۰ص، وزیری. 
معرفی دو زیارتگاه امام حسین (ع) و حضرت عباس بن علی (ع) است. نگارنده در این کتاب در دو بخش مستقل و البته با ساختارى همسان و همانند، تاریخ بنا و سیر رخدادهاى این دو مرقد مطهّر را بررسى کرده است. جلوه‏هاى هنر معمارى، کاشى‏کارى و خط و کتابت، شخصیت‌شناسی ناموران به خاک سپرده در این حرم‌ها، شناسایی متولیان آن‌ها و نفایس موجود در گنجینه هر یک از این حرم‌ها از جمله سرفصل‌هایی است که بررسی شده است. 

کعبه و جامه آن از آغاز تا کنون، محمد الدقن، ترجمه هادی انصاری، ویرایش علی ورسه‌ای، به کوشش حوزه‌ نمایندگی‌ ولی‌ فقیه‌ در امور حج‌ و زیارت‌، ۱۳۸۳، ۳۰۳ص، وزیری. 
بررسی تاریخی پوشش کعبه و خود کعبه است. کتاب، نخستین اثر تحقیقی درباره «جامه کعبه در طول تاریخ» است. و به چگونگی و تغییرات آن از زمان حضرت ابراهیم (ع) تاکنون می‌پردازد. مؤلف از کارگاه جامه‌بافی قدیم، که در خرنفش قاهره بوده، بازدید کرده و گزارش جالب توجهی از آن آورده است. سپس چگونگی بافت آن در کارگاه جامه‌بافی کنونی در مکه، به نام «امّ الجود» شرح می‌شود. این ترجمه پیش از این با عنوان «جامه کعبه در طول تاریخ» در فصلنامه می‌قات حج چاپ شده است. بیش از شصت صفحه ابتدای کتاب درباره چگونگی ساخت و بنای کعبه توسط مترجم، تألیف و به اصل کتاب افزوده شده است. 

کعبه و مسجد الحرام در گذر تاریخ، محمد طاهر کردی مکی (۱۹۰۳ ـ ۱۹۷۹م)، ترجمه هادی انصاری، ۱۳۷۸، ۳۲۸ص، وزیری. 
عنوان‌ روی‌ جلد: گزیدة التاریخ‌ القویم‌ لمکة و بیت‌الله‌ الکریم‌
بررسی تحولات تاریخی مکه و مسجد الحرام است. این اثر ترجمه و گزیده کتاب التاریخ القویم لمکة و بیت‌الله الکریم است. شیوه نگارش آن گزارشی است. این کتاب زوایای تاریخ کهن کعبه و مسجد الحرام و شهر مکه را به صورتی جالب بیان می‌کند و شامل پاره‌ای اطلاعات تاریخی است که در دیگر کتاب‌های تاریخ این سرزمین مقدّس به ندرت به چشم می‌خورد. اهم عناوین کتاب عبارت‏اند از: بنا و ساختمان کعبه از زمان حضرت آدم تا قرن یازدهم هجری، گزارش خصوصیات تفصیلی ابعاد مختلف ساختمان کعبه و مسجد الحرام و مناصب آن در ادوار مختلف تاریخی، چاه زمزم، اندازه مطاف قدیم و جدید و شکل آن‌ها، مرمت کنندگان مسجد الحرام، حرم و نشانه‏‌ها و تجدید بنای نشانه‏‌ها در طول تاریخ، کیفیت اداره مسجد الحرام. 

کوفه از پیدایش تا عاشورا، نعمت الله صفری فروشانی، ۱۳۹۱، ۶۲۰ص، وزیری. 
این کتاب نه به سبک تاریخی و رعایت ترتیب زمانی حوادث، بلکه به شیوه موضوعی، شهر کوفه را به عنوان موضوع مطالعه خود برگزیده است. این نوشتار که در هشت فصل تنظیم شده، مقطع زمانی ۴۴ ساله یعنی از سال ۱۷ هجری قمری (سال تأسیس کوفه) تا سال ۶۱ هجری قمری (سال قیام عاشورا) را به عنوان قلمرو زمانی خود انتخاب کرده و در مجموع جوانب مختلف جغرافیایی، عمرانی، اجتماعی، اقتصادی، ‌ فرهنگی، نظامی و قضایی را مدنظر خود قرار داده و حتی از آداب و رسوم مردمان این شهر در این مقطع زمانی غافل نمانده است. 

گزیده سیمای سامراء: سینای سه موسی، محمد صحتی‌ سردرودی‌، ۱۳۸۸، ۱۵۵ص، پالتویی. 
این کتاب تلخیص کتاب سیمای سامراء: سینای سه موسی همین نویسنده است که درباره شهر سامراء و اماکن مقدس و زیارتی این شهر تألیف شده است. متن کتاب دربارهٔ تحولات تاریخی سامراء و چهره اجتماعی، دینی و جغرافیایی است. به نظر نویسنده سامراء مرکز تلاقی دیدگاه‌های ائمه شیعه و رهبران مذهبی است و از این نظر بسیار مهم است. چون غیبت حضرت ولیعصر (عج) هم از همین شهر آغاز شد. 

گزیده سیمای نجف اشرف، سعید بابائی حائری، ‏‫، ۱۳۸۷، ۶۶ص. 
تلخیصی از کتاب سیمای نجف اشرف از نویسندهٔ فوق است، در چهار فصل به معرفی شهر نجف اشرف پرداخته است. در فصل اول با عنوان «نیم‌نگاه»، نام‌های شهر، ویژگی‌های شهر، وضعیت اقتصادی و وضعیت آب و هوای شهر بررسی شده است. «بارگاه نور» عنوان فصل دوم کتاب است که در آن بارگاه حضرت علی (ع) معرفی شده است. در فصل سوم با عنوان «علم و فرهنگ»، مشاهیر، مدارس علمیه و کتابخانه‌های این شهر معرفی شده است. و در فصل آخر برخی آثار مکتوب و منظوم درباره نجف آورده شده است. 

مدینه‏‌شناسی، سیدمحمد‌باقر نجفی، ۱۳۸۶، ۲ جلد، وزیری. 
پژوهشی گسترده، جامع، مستند و گزارشی درباره ابعاد و جغرافیا، تاریخ و موقعیت مدینه در گذشته تاریخ اسلام و پس از آن است. مؤلف به منظور بیان وضعیت مدینه در صدر اسلام و حوادث و اتفاقات تاریخی آن، این کتاب را نوشته است. کتاب چهار بخش اصلی دارد با عناوین زیر: مسجدهای مدینه؛ خانه‏های مدینه؛ چاه‏های مدینه و مقابر مدینه. در ذیل هر یک از این عناوین اطّلاعات جغرافیایی در کنار حوادث تاریخی و گزارش‌هایی مرتبط با پیامبر، یاران، همسران و نزول سوره‏‌ها در این اماکن ارائه شده است. از جمله در بخش چهارم مقبره‏‌ها و بقعه‏های همسران، بسیاری از صحابه و شخصیت‏های صدر اسلام در مدینه، شناسایی و توصیف شده است. ارائه گزارش‌های متعدد از مورخان و محدثان، جامعیت در شناسایی اماکن و اشخاص، استفاده از تصاویر، نقشه‏‌ها و جداول از خصوصیات این اثر است. جلد دوم این اثر به جنگ‏‌ها، سریه‏‌ها و اقدامات سیاسی پیامبر در مدینه اختصاص دارد. 

مرآت الحرمین، ایوب صبری پاشا، ترجمه میرزا عبدالرسول منشی، به کوشش سید علی قاضی عسکر، ۱۳۹۲، ۵۰۶ ص، وزیری. 
ترجمه فارسی جلد اول و دوم کتاب مرآت الحرمین، نوشته ایوب صبری پاشا (درگذشت ۱۳۰۸ق.)، از فضلا و صاحب منصبان دولت عثمانی است. اصل کتاب در پنج جلد درباره تاریخ مکه و مدینه به زبان ترکی نوشته شده است. دو جلد اول این کتاب که مشتمل بر تاریخ مکه است، توسط میرزا عبدالرسول منشی از مترجمان دارالترجمه ناصری و به دستور ناصرالدین شاه، در سال ۱۳۰۷ هجری قمری از ترکی استانبولی به فارسی ترجمه شده است. کتاب حاضر تصحیح دو جلد ترجمه فارسی است. در این کتاب، ایوب صبری پاشا اطلاعاتی درباره اوضاع و احوال حرمین شریفین در طی سالهای ۱۲۸۹ تا ۱۲۹۹ هجری قمری ارائه کرده است. موقعیت جغرافیایی مکه، وضعیت بناهای معظم آنجا، شکل خانه‌های اهالی مکه، آب و هوا، گیاهان، بیماری‌های رایج در مکه، چگونگس ساخت کعبه و تغییرات و بازسازی‌های آن در طول تاریخ، فضایل کعبه، ویژگیهای زندگی مردم در مکه از جمله موضوعات این کتاب هستند. 

مرقد‌ها و مکانهای تاریخی کربلا، عبدالامیر قریشی، ترجمه احسان مقدس، ۱۳۹۱، ۲۹۶ص، وزیری. 
موضوع این کتاب مراقد زیارتی کربلا است، اما درباره دو مرقد یعنی مرقد مطهر امام حسین (ع) و حضرت عباس (ع) که اساس زیارت کربلا است، سخنی به میان نیامده؛ ولی دو مبحث با عنوان «امام حسین و حرم حسینی» و «شخصیت و آرامگاه حضرت عباس (ع)» به همت رحمت الله بانشی گردآوری و به ابتدای مطالب کتاب افزوده‌ شده است. در فصل اول به بررسی مراقد زیارتی کربلا همچون حبیب بن مظاهر، حر بن یزید ریاحی، سید ابراهیم مجاب، امام نوح، عماد الدین، عون بن عبدالله حسنی، علامه احمد بن فهد، محمد ابن ابی الفتح و در فصل بعد به مقام‌های زیارتی کربلا چون خیمه‌گاه‌ها، مقام امام حسین (ع)، حضرت علی اکبر، حضرت ابوالفضل، تل زینبیه و مقام بانو فضه و حتی به مقام‌های امام جعفر صادق (ع) و حضرت مهدیی (عج) پرداخته است. 

المساجد و الاماکن الاثریة المجهولة لزائر المدینة المنورة المیمونة، عبدالرحمن خویلد، ۱۳۷۸، ۹۶ص، رقعی. 
معرّفی تعدادی از مساجد و اماکن تاریخی و باستانی شهر مدینه است. از جمله آثار معرفی شده عبارت‌اند از: مسجدالمصلّى (الغمامة)، مسجد الإمام علی ‌بن ‌أبی ‌طالب (ع)، مسجد السقیا، مسجد المنارتین‏، مسجد الإجابة، مسجد السجدة أو البحیر أو أبی‌ذر، مسجد السبق، ‏کهف بنی‌حرام‏، مسجد الرایة، مسجد الدرع‏، مسجد الشیخین أو البدائع أو المستراح‏، جبل عینین (الرماة)، الزبیة (الحفرة)، مسجد ‌الفسح (المسجد المسوّر)، المهراس، ‏قبر النبی هارون (ع) ‏، مسجد الکاتبیة، مسجد المغیسلة، ثنیة الوداع‏، مسجد بنات النجّار. 

مسجد النبی (ص) تحقیق‌ معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمایندگی ولی فقیه‌، ۱۳۷۹، ۳۶ص، پالتویی. 
ترجمه ترکی استانبولی: ۱۳۸۰، ۱۸ص، پالتویی. 
بررسی ابعاد مسجد النبی به عنوان شریف‌ترین مسجد پس از مسجد الحرام است. مسجد النبی (ص) واقع در شهر مدینه منوره دارای گزارش‌های جالب و تحولات بسیار در تاریخ بوده است. این مسجد با افزایش جمعیت مسلمانان، مراحل مختلفی از توسعه و تحوّل را، تا عصر کنونی پشت سر گذاشته است. این کتاب به طور فشرده، آگاهی‌های مفیدی درباره تاریخچه ساختمان و سیر گسترش آن تا زمان حاضر، در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. 

مسجد شریف نبوی، محمد حسن عبدالقادر الانصاری، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تلخیص رضا مختاری، ۱۳۷۹، ۲۱۵ ص، جیبی. 
این گزیده در شش فصل سامان یافته است: نیرو‌ها و عوامل مؤثر در بنای مسجد؛ نخستین مرحله بنای مسجد؛ تحولات مسجد طی سالهای ۱۱ ـ ۱۳۴۴قمری؛ تحولات مسجد در دولت سعودی؛ تحولات مسجد در عهد ملک فهد موضوعاتی هستند که در فصول ششگانه بررسی شده‌اند. 

مکان‌های تاریخی مکه مکرمه: ضرورت حفظ آثار اسلامی و خیانت وهابیت در تخریب آن‌ها، عبدالوهاب ابراهیم ابوسلیمان، ترجمه بهروز رفیعی، ۳۱۶ صفحه، وزیری. 
ترجمه‌ای از کتاب الاماکن المأثوره المتواتره فی مکه المکرمه: عرض و تحلیل اثر دکتر عبدالوهاب ابراهیم ابوسلیمان است. نویسنده تلاش کرده وجود مکان‌های تاریخی مکه مکرمه را اثبات نماید. این کتاب شامل یک مقدمه و شش فصل است. «سرآغاز نگارش درباره مکان‌های تاریخی مکه مکرمه»، «مکان‌های تاریخی مکه مکرمه در منابع تاریخی»، «مکان‌های تاریخی مکه مکرمه در تألیف‌های فقهی»، «شواهد توا‌تر محلی درباره مکان‌های تاریخی در مکه مکرمه»، «دیدگاه علما درباره زیارت مکان‌های تاریخی در مکه مکرمه»، «وضع کنونی مکان-های تاریخی در مکه مکرمه» عناوین فصول کتاب هستند. 

مکه و مدینه، ۱۳۷۹، ۳۶ص، پالتویی. 
ترجمه عربی: مکة والمدینة، ۱۳۷۹، ۳۲ص، پالتویی. 
معرفی دو شهر مقدّس مکه و مدینه و آثار و اماکن آن‌ها به صورت اختصار است. کتاب در چهار بخش با عناوین شبه جزیره عربستان؛ مساجد مکه؛ مدینه منوره و مساجد مدینه سامان یافته است. 

مسیر هجرت رسول خدا ترجمه علی طریق الهجرة، عاتق بلادی، ترجمه و تحقیق محمدرضا شهیدی پاک، ۱۳۹۱، ۳۰۸ص، وزیری. 
این کتاب یکی از آثار مهم عاتق بن غیث و نتیجه مشاهدات و تحقیقات وی درباره مسیر هجرت رسول خدا (ص) از مکه به مدینه است؛ عاتق در این کتاب، بر اساس آنچه در متون کهن تاریخی آمده مسیر هجرت پیامبر اکرم را با مشاهده می‌دانی و تحقیق در محل حادثه مشخص و تحقیقات خود را تکمیل کرده است. این کتاب نتیجه مشاهدات چهار سفر نویسنده آن است که بر اساس تطبیق با شواهدی که در کتب مختلف وجود دارد تنظیم کرده است؛ وی تنها به اماکن تاریخی مربوط به اسلام پرداخته و اشتباهاتی که پیشینیان درباره آن‌ها مرتکب شده‌اند را روشن ساخته است. 

معرفی اماکن مکه مکرمه: ترجمه کتاب مکة المکرمة: تاریخ و معالم، محمود محمد حمو، ترجمه سید مرتضی حسینی فاضل، ۱۳۹۱، ۱۱۲ص، رقعی. 
ترجمه گزیده‌ای از کتاب مکة المکرمة: تاریخ و معالم نوشته محمود محمد حمو است. این کتاب، خواننده را با این سرزمین مبارک آشنا می‌کند و با بهره‌مندی از شناخت آثار و اماکن مقدس شهر مکه را به خواننده معرفی می‌کند، همچنین او را با خود به اماکن تاریخی و مناطقی می‌برد که روزگاری رخدادهایی مهم را به خود دیده است. خواننده این کتاب، تاریخ مکه را از روزگار شکل‌گیری تا به امروز مرور می‌کند و از جنبه‌های عمرانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن آگاه می‌شود، می‌تواند تصویر درست و حقیقی از گذشته و حال این شهر را ببیند، در سفری کوتاه با شهر مکه آشنا ‌شود و چون معرفی این شهر با عبارت‌های کوتاه و روان صورت گرفته است به حضور در مکه مشتاق گردد. 

مفرحة ‌الانام فی تأسیس بیت‌الله‌ الحرام، زین‌العابدین ‌بن‌ نورالدین حسینی ‌کاشانی، تحقیق عمار عبودی نصار و حیدر ‌لفته مال‌الله، ۱۳۸۶، ۱۳۵ص، رقعی. 
بررسی تأسیس کعبه و بازسازی مکه مکرمه پس از تخریب و ویرانی بر اثر سیل سال ۱۰۳۹ قمری است. مؤلف که در بنای مسجد خانه کعبه خود بعنوان یک کارگر فعالیت داشته شرحی از ابعاد تخریب و آنگاه بازسازی به دست داده است. 
متن فارسی این رساله که آن هم به قلم خود زین‌العابدین کاشانی بود در مجله می‌قات فارسی و متن عربی نیز در المیقات عربی چاپ و منتشر شد. اخیراً متن عربی تحقیق شده آن با توجه به اهمیت آن به طور مستقل و به صورت کتاب نیز چاپ شده است. 

مکه‌ و مدینه‌: تصویری‌ از توسعه‌ و نوسازی، عبیدالله‌ محمدامین‌ کردی‌، ترجمه‌ حسین‌ صابری‌، ۱۳۸۰، ۳۱۲ص، وزیری. 
معرفی پروژه‌های نوسازی دو حرم نبوی و مسجد الحرام و وضعیت پیشرفت این پروژه‌ها است. این کتاب، برگردانی از دو اثر عربی به نام الکعبة المعظمة والحَرَمان الشریفان عمارةً و تاریخاً و قصّة التوسعة الکبری است که به ترتیب به قلم عبیدالله محمد امین کردی و حامد عباس تألیف شده است. محتوای کتاب در چهار بخش، آگاهی‌هایی روزآمد درباره عربستان سعودی، مکه، مدینه، مسجد الحرام و مسجد النبی به دست می‌دهد و در واقع، گزارش جامعی از نوسازی‌ها و توسعه‌های حرم‌های مکه و مدینه در طول تاریخ و به ویژه در دهه‌های اخیر است. 
برخی از عناوین و فصل‌های کتاب چنین است‌: نکات جذاب درباره کعبه، فهرست برخی از حوادث تاریخی کعبه، تاریخچه زمزم و تأمین برق حرم نبوی. این کتاب به تصویرهایی چند نیز آراسته شده و اطلاعاتی از کتاب قصة التوسعه در پاورقی‌های کتاب آمده است. مترجم‌، پاورقی‌های‌ کتاب‌ را از کتاب‌ قصة التوسعة الکبری اثر حامد عباس‌ انتخاب‌ کرده‌ است‌. 

المواقع الاثریة والسیاحیة فی کربلا، ۱۴۳۱ق/۱۳۸۹، ۱۳۹ص، رقعی. 
معرفی آثار تاریخی و مکان‌های زیارتی کربلا است. کتاب حاضر، به زبان عربی تدوین گردیده و تلاشی در راستای معرفی مکان‌های زیارتی و آثار تاریخی به جا مانده در شهر کربلا است. از جمله مناطق مورد توجه در کتاب، می‌توان این موارد را برشمرد: مجیرة الرزّازة؛ عین التمر؛ قصر العونیة؛ قصر عطشان؛ کهوف الکار؛ حصن البرداویل؛ الغاضریة؛ آثار الحائر الحسینی؛ صحن الامام الحسین (ع)؛ منارة العبد؛ حمام الملاح؛ رخامة فی المخیم الحسینی؛ طاق الدلماء؛ سوق الهرج؛ مستشفی الحسینی؛ القشلة؛ خان النخلیة؛ مقام الامام الحسن (ع)؛ و مقام الامام زین‌العابدین (ع). 

هفت شهر عشق: نگاهی نو به حماسه کربلا، مهدی خدامیان آرانی، ۱۳۸۹، ۳۰۴ص، وزیری. 
نگارنده در کتاب حاضر، در روایتی داستانی، ضمن بازگویی واقعه عاشورا، به تبیین آموزه‌ها و درس‌های برگرفته از آن، نظیر: خدامحوری، حق‌گرایی، احیای ارزش‌ها، شکیبایی، دنیا گریزی و...، پرداخته است.