العربیه| یکشنبه|25 آذر 1397|07 ربیع الثانی 1440
آثار پژوهشکده حج و زیارت 
 مرجع (کتاب‌شناسی، فرهنگنامه، اطلس) 
 
آینه آثار: فهرست آثار و معرفی کتاب‌های منتشر شده حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، مرکز تحقیقات حج، ۱۳۸۷، ۲۲۳ص، رقعی. 
معرفی آثار منتشر شده توسط مرکز تحقیقات حج و به کمک نشر مشعر است. این تولیدات درباره حج و ابعاد گوناگون فقهی، تاریخی، عرفانی، سیاسی و اجتماعی آن و نیز درباره عتبات عالیات است. به همراه اطلاعات مأخذ‌شناسی کتاب، معرفی کوتاهی از آن کتاب نیز آمده است. کتاب در یازده فصل تدوین شده که عبارت‌اند از: قرآن و تفسیر؛ آداب، اخلاق، اسرار و معارف حج؛ احکام و مناسک؛ اعتقادات؛ آثار تاریخی؛ ادعیه و زیارات؛ سفرنامه‌ها و خاطرات؛ حج در آینه شعر و ادب؛ نشریات امور اجرایی حج؛ آثار متفرقه؛ کتب و نشریات به زبان‌های خارجی. 

اطلس اماکن مکه مکرمه و مدینه منوره، معاونت آموزش و تحقیقات بعثه، ۱۳۸۲، ۴۲ص، خشتی. 
معرفی اماکن مکه و مدینه با تصاویر، نمودار و نقشه‌های قدیمی و جدید است. مؤلف تصاویر و نقشه‌های شهر مکه و مدینه، مسجد الحرام و مسجد النبی، کعبه معظمه و دیگر اماکن و مناطق را همراه با توضیحات در چند فصل تنظیم کرده است. حتی نقشه‌های مراحل توسعه را آورده تا مراحل تحولات مشخص باشد. 

اطلس مدینه منوّره، محمد ابراهیم بن شوقی مکی، ترجمه پرویز اذکایی، ۱۳۷۵، ۴۶ص، رحلی. 
معرفی اماکن و مناطق جغرافیایی شهر مدینه است. مؤلّف در این اطلس، عناوین زیر را با شرحی کوتاه، همراه با نقشه‌هایش آورده است: مکان‌شناسی، آب و هوا، خاک‌شناسی، زمین شهری، وضع طبیعی، زمین‌شناسی، املاک وقفی، کوی‌های مدینه، مدینه و مناطق آن، رشد جمعیت، نمودار جمعیت، تراکم جمعیت، رشد عمرانی مدینه منوّره، توسعه مدنی مدینه منوره، بازار‌ها، مکان‌های بارز اسلامی در مدینه، صنعت‌ها و پیشه‌ها و رشد منطقه مرکزی. 

فرهنگ اعلام جغرافیایی ـ تاریخی، در حدیث و سیره نبوی، محمّد محمّد حسن شُرّاب، حمیدرضا شیخی، تحقیق: محمدرضا نعمتی، ۱۳۸۶، ۴۳۵ص، وزیری. 
محققان و پژوهشگران در حدیث و سیره نبوی (ص) گاهی به مواردی از اعلام تاریخی و یا جغرافیایی برخورد می‌کنند که از معنا و مفهوم آن آگاهی کامل ندارند، از این رو نویسندگان و محققانی، با تلاش و سعی فراوان، از نزدیک به شناسایی و بررسی موقعیت‌ها و مکان‌های تاریخی و جغرافیایی می‌پردازند تا راه بر دیگر طالبان و پژوهشگران هموار سازند. کتاب حاضر با پی بردن و درک اهمیت این موضوع، سعی کرده است به این نیاز و ضرورت پاسخ دهد. 

فرهنگ نامه مرثیه سرایى و عزادارى سیدالشهداء (ع) ‏، محمد محمدی ری‌شهری، ۱۳۸۶، ۱۱۱ص، رقعی. 
این فرهنگ نامه، بخشى از دانش‌نامه امام حسین (ع) است که به دلیل‏ نیاز به آن به صورت مستقل نیز تهیه شده است. فصل اول این کتاب «مرثیه‏سرایى و عزادارى براى سید الشهدا (ع) در سخن و سیره اهل بیت (ع)» نام دارد. در این فصل، به مرثیه‏سرایان آن حضرت پیش از واقعه کربلا و نخستین مرثیه‏سرایان، پس از این واقعه اشاره شده است. در فصل دوم فلسفه عزادارری برای امام حسین (ع) تبیین شده است. فصل سوم که بزرگ‌ترین فصل کتاب است به آسیب‏شناسى فرهنگ عاشورا اختصاص دارد، در این فصل، تحریف هدف عزادارى سید الشهدا، استناد به منابع غیر معتبر در مرثیه‏سرایى، گزارش‏هاى ذلت‏بار از واقعه کربلا، غلو درباره اهل بیت، دروغ در مرثیه‏سرایى، و بدعت در نحوه عزادارى به عنوان مهم‏‌ترین آسیب‏هاى مرثیه‏سرایى و عزادارى، مورد بررسى قرار گرفته است. در فصل چهارم توضیح داده شده که مجالس عزادارى هدفمند داراى چه ویژگى‌هایی است. و در آخرین فصل کتاب‏شناسى تاریخ عاشورا و عزادارى، عرضه شده است‏. 

قاموس الحرمین الشریفین، محمدرضا نعمتی، ۱۴۱۸ ق، ۲۹۱ص، رقعی. 
شرح و توضیح اعمال و مناسک و اماکن واقع در مدینه و مکه است. هدف نویسنده عرضهٔ برخی اطلاعات درباره سفر حج است. اصطلاحات و اسامی به ترتیب الفبا نوشته شده و درباره هر یک توضیح مختصری داده شده است. در پایان کتاب فهرست آیات، روایات، منابع و موضوعات کتاب نیز آمده است. 

کتاب‌شناسی حج و زیارت: معرفی کتاب‌های منتشره در ایران (۱۳۵۸-۱۳۸۸)، اباذر نصر اصفهانی، ۱۳۹۰، ۱۰۱۹ص، وزیری. 
کتاب‌شناسی زیارت: کتاب‌شناسی زیارت، مزار...، رضا باقریان‌موحد، ۱۳۸۷، ۴۰۰ص، رقعی. 
گزارشی از مهم‌ترین کتاب‌های درباره زیارت به زبان فارسی یا عربی که نوشته یا ترجمه شده و در ایران چاپ یا پخش شده است. گردآورنده در بخش اول یکصد کتاب مهم درباره زیارت و مزار و زیارتگاه و موضوعات مرتبط را برگزیده و به صورت توصیفی معرفی کرده است. در بخش دوم با عنوان «کتاب‌شناسی غیر توصیفی زیارت» اطلاعات مأخذ‌شناسی ۵۶۲ اثر را آورده است. همچنین در بخش سوم با عنوان «نسخه‌شناسی زیارت» برخی از نسخه‌های خطی درباره زیارت معرفی شده است. آثاری که در این کتاب‌شناسی آمده‌اند، حداکثر تا سال ۱۳۸۶ شمسی چاپ شده‌اند. 

کتاب‌شناسی نقد وهابیت: معرفی آثار اندیشمندان مسلمان، اباذر نصراصفهانی، ۱۳۹۱، ۵۵۶ص، وزیری. 
کتاب‌شناسی جامعی از نقد‌ها و ردیه‌های نوشته شده توسط اندیشمندان مسلمان بر افکار و عقاید وهابیت است. این نوشته‌ها به صورت کتاب، رساله، پایان‌نامه و یا مقاله هستند. با بررسی جامع کتابخانه‌ای و اینترنتی محقق تا تابستان ۱۳۹۱/شوال ۱۴۳۲قمری مشخص گردیده که حداقل ۲۳۸۳ اثر در نقد این فرقه به رشته تحریر درآمده است. از مجموع آثار شناسایی شده، ۱۷۶۳مورد نوشته‌های نویسندگان شیعی و ۶۲۰ مورد آثار نویسندگان اهل سنت است. همچنین از بین آثار شیعیان، ۱۱۲۴ موردکتاب، ۴۴۵ مقاله و ۱۹۴ پایان‌نامه حوزوی و دانشگاهی هستند. 

کتابنامه حج، محمد حسن بکائی، ۱۳۷۴، ۳۹۲ص، وزیری. 
این اثر معرفی کتاب‌ها و نشریاتی است که درموضوع حج به زبان‌های عربی، فارسی و اردو عرضه شده است و حداکثر تا سال ۱۳۷۳شمسی را پوشش می‌دهد. فهرست موضوعی این آثار نیز در پایان کتاب آمده است. آثار معرفی شده ذیل یکی از این موضوعات جای گرفته‌اند: احرام‌نامه؛ احکام حج؛ احکام می‌قات؛ بهداشت حاجیان؛ پیام‌های امام خمینی؛ حجاز مقدس؛ حج خونین؛ حج‌نامه؛ حرمین شریفین؛ دعا‌ها و زیارات حج؛ سفرنامه؛ طواف‌نامه؛ عمره مفرده؛ قربانی؛ مدینه‌شناسی؛ مکه‌شناسی؛ مناسک حج. 

معجم ماکتب فی ‌الحج و‌الزیارة و‌المعالم‌ المشرفة فی ‌الحجاز، عبدالجبار رفاعی، ۱۳۸۵، ۳۷۶ص، وزیری. 
فهرستی از آثار فارسی و عربی است که در رابطه با حج و مکه مکرمه و مدینه منوره و اماکن متبرکه و زیارتی حجاز است. اطلاعات بیش از ۲۲۰۰ کتاب شامل اسم کتاب و نام نویسنده و سال و محل نشر را آورده است.